Wat is Lupron en hoe werkt het?

Lupron® (leuproreline acetaat) is een **GnRH-agonist** (gonadotropine-releasing hormone agonist). Het wordt gebruikt voor **androgene deprivatie therapie (ADT)** bij prostaatkanker.

Werking: Initiëel stimuleert het de hypofyse om LH/FSH vrij te maken ("flare" – tijdelijke testosteronstijging week 1-2). Vervolgens veroorzaakt continue stimulatie **downregulatie van GnRH-receptoren** → LH/FSH dalen → testiculair testosteron daalt naar **castratieniveau (<50 ng/dL / <1,7 nmol/L)** binnen 2-4 weken. Dit "chemische castratie" ontneemt prostaatkankercellen de androgene brandstof die ze nodig hebben voor groei.

Formuleringen en schema's

• Lupron Depot® 7,5 mg (1 maand), 22,5 mg (3 maanden), 30 mg (4 maanden), 45 mg (6 maanden) – IM injectie.
• Eligard® (leuproreline acetaat) 7,5/22,5/30/45 mg – subcutaan (SC).
• Eerste injectie vaak gecombineerd met **anti-androgeen (bicalutamide 50mg/dag x 4-6 weken)** om "flare" te blokkeren.

Bijwerkingen: gecategoriseerd

1. Acute injectiereacties (dagen)

• Lokale reactie: pijn, roodheid, zwelling, jeuk op injectieplaats (IM: bil/schouder; SC: buik). Meestal zelflimiterend.
• Systeemische "flare" (week 1-2): tijdelijke verergering klachten (botpijn, urinaire obstructie) door testosteronpiek. **Voorkomen: anti-androgeen pre-treatment.**

2. Hypogonadale symptomen (chronisch, door lage testosteron)

Symptoom	Frequentie	Management
Opvliegers (vasomotorisch)	70-80%	Laagdos oestrogeen (vrouwen), gabapentine, venlafaxine, clonidine, CBT, gelaagde kleding, koelkussen
Libidoverlies / erectiestoornis	>90%	PDE5-remmers (sildenafil, tadalafil) – partiële respons. Penile rehabilitatie. Seksuele counseling.
Vermoeidheid	40-50%	Beweging (aerobe + kracht), slaaphygiëne, uitsluiten anemie/depressie/schildklier
Botpijn / osteoporose / fracturen	Hoge incidentie na 1-2 jaar	Calcium 1200mg + Vit D 800-2000 IE/dag. Denosumab 60mg 6-maandelijks OF zoledronzuur 4mg IV jaarlijks (standaard bij ADT). DEXA-scan baseline & 1-2 jaarliks.
Spiermassa verlies / vetmassa toename	Algemeen	Progressieve weerstandstraining 2-3x/week, adequate eiwitinname (1,2-1,5g/kg), aerobe training.
Metabolisch syndroom / insulinereistentie / diabetes	Verhoogd risico	HbA1c monitoring, dieet, beweging, metformin indicatie stellen.
Cardiovasculair risico	Discussie in literatuur	Aggressieve CV risicofactorbeheer: BP, lipiden, glucose, roken, gewicht.
Stemming / depressie / cognitieve klachten	20-30%	Screening (PHQ-9), psychotherapie, SSRI/SNRI, beweging, sociale steun.
Borstvergroting / pijn (gynecomastie)	10-20%	Tamoxifen 10-20mg/dag preventief/prophylactisch of behandelend. Bestraling borst (prophylactisch).

3. Zeldzame maar ernstige bijwerkingen

• Hartritmestoornissen / QT-verlenging: Leuproreline kan QT verlengen. EKG monitoring bij risico (medicijnen, electrolytestoornissen, hartziekte).
• Convulsies: Zeldzaam gerapporteerd. Voorzichtig bij epilepsie/verlaagde drempel.
• Hypofyse-apoplexie: Zeldzaam, bij voorbestaande hypofyse-adenomen. Plotselinge hoofdpijn, visuele stoornis, bewustzijnsverandering → acute neurochirurgie.
• Allergische reacties / anafylaxie: Zeldzaam. Acute medische hulp.

Preventie en optimalisatie van levenskwaliteit

1. Pre-ADT assessment: DEXA, lipiden, glucose/HbA1c, vit D, testosteron, PSA, ECG, nierfunctie, vallisrisico, depressiescreening.
2. Beweging is medicijn: Gecombineerd aerobe (150 min/week) + progressieve weerstandstraining (2-3x/week) is **meest effectieve interventie** voor botten, spieren, vetverdeling, vermoeidheid, stemming, insulinigevoeligheid, CV risico.
3. Voeding: Mediterraans dieet, plant-gebaseerd, adequate eiwit, calcium/vit D, alcohol beperken.
4. Supplementen: Vit D3 2000-4000 IE (doel 75-150 nmol/L), Calcium 1200mg (dieet + supplement), Omega-3, eventueel melatonine voor slaap.
5. Zonbescherming: Huid kan gevoeliger zijn. SPF 30+.
6. Regelmatige follow-up: 3-6 maandelijks: PSA, testosteron (bevestig castratie), bijwerkingen, kwaliteit van leven, medicatie-adherentie.

Overwegingen en gesprekspunten met uw arts

• Intermittente ADT (IADT): Cyclus van behandeling (tot PSA nadir + 3-6m) → stop → herstart bij PSA stijging. Kan bijwerkingen verminderen, kwaliteit van leven verbeteren. Alleen bij bepaalde risicoprofielen (niet bij metastasen met hoge volumetrie).
• Degarelix (GnRH-antagonist): Geen "flare", snellere castratie, minder hartritmestoornissen. Optie voor patiënten met hoog CV risico of symptomatische metastasen.
• Doel van behandeling: Curatief (adjuvaant na bestraling), levensverlengend (metastatisch), palliatief. Beïnvloedt duur en agressiviteit.
• Voorafgaande aan bestraling: 4-6 maanden ADT (neoadjuvaant/concomitant) verbetert lokaalcontrole.