Een stijve nek (torticollis, cervicalgia) is een veelvoorkomende klacht. Meestal onschuldig (spierspanning), maar kan wijzen op ernstige aandoeningen. Differentiaaldiagnose en rode vlaggen zijn essentieel.

1. Spierspanning (meest frequente, >85%)

• Oorzaken: slechte slaaphouding (te hoog/laag kussen, buikslaper), langdurig statisch werken (scherm, lezen), stress (trapezius/levator scapulae hypertone), whiplash (minimaal), sportblessure, kou.
• Kenmerken: pijn, stijfheid, beperkte rotatie/laterale flexie, triggerpoints in M. trapezius/levator scapulae/sterocleidomastoideus. Geen neurologische deficit.
• Behandeling: rust (maar niet immobilisatie), warmte/koude (wat comfortabel), NSAID's/paracetamol, fysiotherapie (mobilisatie, strekken, houding, kracht), massage, ergonomie, stressmanagement. Herstel meestal <1-2 weken.

2. Hernia nuclei pulposi (HNP) cervicaal

• Pathologie: ruptuur annulus fibrosus → nucleusherniatie → compressie zenuwwortel (radiculopathie) of ruggenmerg (myelopathie).
• Symptomen: nekpijn + stralende pijn/paresthesie/zwakte in arm/hand (dermatomaal/myotomaal). Verminderde reflexen (biceps C5/6, triceps C7).
• Behandeling: conservatief (NSAID's, neuropathische pijnstillers, fysiotherapie, eventueel epidurale injectie) 6-12 weken. Chirurgie (ACDF, kunstschijf, posterieure foraminotomie) bij progressieve zwakte, onhoudbare pijn, myelopathie.

3. Wervelkolomaandoeningen (chronisch/degeneratief)

• Cervicale spondylose (artrose): degeneratie schijven/gewrichten → osteofyten, stenose. Pijn, stijfheid (vooral ochtend), crepitaties. Kan radiculopathie/myelopathie geven.
• Spinale stenose: vernauwing centraal kanaal → myelopathie (zie artikel 688).
• Whiplash (WAD): versnelling-verzettingsletsel → ligamentaire laxiteit, facetgewrichtspijn, spierspanning, cervicogene hoofdpijn. Meestal herstelt <3 mnd; 20-50% chronisch.

4. Infectie/ontsteking (rode vlaggen – urgente evaluatie)

• Meningitis: koorts, nekstijfheid (Kernig/Brudzinski positief), hoofdpijn, photofobie, verwardheid, petechiën (meningokokken). Medisch noodgeval: IV antibiotica + dexamethasone binnen 1 uur.
• Epiduraal abces / spondylodiscitis: koorts, nekpijn, neurologische deficit, verhoogde CRP/leukocyten. MRI + bloedcultures → IV antibiotica ± draina/chirurgie.
• Rheumatoïde artritis / ankylerende spondylitis / polymyalgia rheumatica: inflammatoire nekpijn (ochtendstijfheid >1 uur, verbetert met beweging), systeemklachten.

5. Overige zeldzame oorzaken

• Tumor (metastase, primair), vertebrale fractuur (osteoporose, trauma), dissectie a. vertebralis (nekpijn + posteriere circulatie TIA/CVA), retrofaryngeaal abces.

Rode vlaggen (direct arts/SEH)

• Koorts + nekstijfheid + verwardheid/verminderd bewustzijn
• Neurologische deficit (zwakte, gevoelsverlies, sphincterstoornis, Babinski)
• Trauma met mechanisme hoog energie / osteoporose
• Onverklaard gewichtsverlies, nachtpijn, antecedenten kanker
• Immuunsuppressie, IV-drugebruik
• Pulsatile massa nek / bruit (carotis/vertebralis dissectie/aneurysma)

Conclusie

Meeste stijve nekken zijn functioneel en zelflimiterend. Maar bij rode vlaggen of persisterende/neurologische klachten: direct medische evaluatie. Behandeling gericht op oorzaak, met focus op actieve herstelstrategieën.