Zenuwpijn en spierspasmen in de rug ontstaan door compressie, irritatie of schade aan zenuwstructuren (wortels, plexus, perifeer) of door gereflexogene spierspanning. De lumbale en cervicale regio zijn meest kwetsbaar.

1. Ischias (lumbale radiculopathie, vaak L5/S1)

• Oorzaak: compressie n. ischiadicus (dikke zenuw) door HNP, foraminale stenose, spondylolisthesis, piriformis syndroom, tumor.
• Symptomen: stralende pijn lage rug → bil → achterkant dij → voet (S1: lateraal voet/klomp; L5: dorsale voet/grote teen). Paresthesie, hypesthesie, zwakte (dorsale extensie voet/teen), verminderde Achillesreflex (S1). Spierspasmen paravertebaal/glutæaal (beschermend).
• Behandeling: conservatief (NSAID's, neuropathische pijnstillers, fysiotherapie: McKenzie, core stabilisatie, zenuwmobilisatie, traction) 6-12 weken. Epidurale corticosteroïde-injectie. Chirurgie (microdiscectomie) bij progressieve zwakte, cauda equina syndroom, onhoudbare pijn.

2. Ontsteking in wervelkolomgewrichten

• Reumatoïde artritis (RA): pannusvorming → compressie zenuwwortels (vooral C1-C2: atlanto-axiale subluxatie → myelopathie). Lumbale betrokkenheid minder frequent.
• Spondylarthropathieën (AS, PsA, ReA, IBD-geassocieerd): enthesitis, sacroiliitis, syndesmofyten → stijfheid, pijn, bamboo spine. TNF-α/IL-17/IL-23 remmers effectief.
• Facetcapsulitis / facet osteoartritis: mechanische pijn, locale spierspasmen, uitstraling naar bil/schouder (sclerotomaal).
• Behandeling: anti-inflammatoir (NSAID's, corticosteroïde injecties facet/SI-gewricht), biologische DMARDs bij inflammatoire vorms, fysiotherapie (mobilisatie, stabilisatie).

3. Spondylose (degeneratieve wervelkolomartrose)

• Pathologie: schijfdegeneratie (hoogteverlies, desiccatie) → verhoogde belasting facetgewrichten → osteofyten, ligamentum flavum hypertrofie → foraminale/centrale stenose.
• Symptomen: chronische lage rugpijn, ochtendstijfheid, mechanische pijn (belasting), radiculopathie bij foraminale stenose, neurogene claudicatio bij centrale stenose (pijn/zwakte benen bij lopen, verbeterd bij zitten/vooroverbuigen).
• Ernstige gevallen: zenuwschade → gevoelsverlies, zwakte, sphincterstoornis (myelopathie/cauda equina).
• Behandeling: fysiotherapie (core stabilisatie, houding, aerobe conditie), pijnmanagement, gewichtsverlies, rookstop. Chirurgie (decompressie ± fusie) bij refractaire radiculopathie/myelopathie/claudicatio.

4. Overige oorzaken zenuwpijn/spasmen rug

• Spierverstrikking/triggerpoints (myofasciale pijnsyndroom) – locale spierspasmen, referred pain.
• Infectie (spondylodiscitis, epiduraal abces, TB).
• Neoplasie (metastase, plasmacytoma, chordoom).
• Trauma (fractuur, luxatie, whiplash).
• Psychogene factoren (stress, angst, depressie → centrale sensitiviteit, spierhypertonie).

Diagnostische aanpak

1. Anamnese + lichamelijk (neurologisch: reflexen, kracht, sensoriek, Lasègue, femoral stretch).
2. Beeldvorming: MRI (goudstandaard zenuw/weke delen), CT (bot), RX (alignement, instabiliteit).
3. EMG/NCV (radiculopathie vs plexopathie vs polyneuropathie).
4. Bloed: inflammatie, infectie, tumor markers, metabolisch.

Gerichte behandeling van de onderliggende oorzaak, gecombineerd met actieve revalidatie, geeft de beste langdurige resultaten bij zenuwgerelateerde rugklachten.