Van commensaal tot opportunist

Candida albicans (en niet-albicans: glabrata, tropicalis, parapsilosis, krusei) is normale flora (mond, darmen, huid, vagina). Bij immuuncompetente gastheer: gecontroleerd. Bij immuundeficiëntie/dysbiose → invasieve candidiasis / candidemie.

Risicogroepen voor systemische candida

• ICU-patiënten (centrale katheder, brede antibiotica, chirurgie, beatmung)
• Hematologische maligniteiten / stamceltransplantatie (neutropenie)
• HIV/AIDS (CD4 <200), andere immuunsuppressie
• Diabetes mellitus (slecht gecompenseerd)
• Extreem earlygeborenen (VLBW)
• Chronische corticosteroïde gebruik
• Parenterale voeding, brede-spectrum antibiotica langdurig

Manifestaties per orgaan

Vaginale candidiasis (recidiverend / therapieresistent)

• Jeuk, brandend, witte kwarkachtige afscheiding, dyspareunie, dysurie
• Recidiverend (>4x/jaar) of resistent tegen azolen → verdacht op systemische reservoire / immuundeficiëntie

Orofaryngeale / oesofageale candidiasis (soor / thrush)

• Witte afwasbare plaques (mond, tong, palate), pijn, dysgeusie, dysfagie
• Oesofagitis: retrosternale pijn, odynofagie, gewichtsverlies. Endoscopie + biopsie = goudstandaard.
• ~20% AIDS-patiënten ontwikkelen oesofagele candidiasis

Cutane / onychomycose

• Intertrigo (liezen, oksels, submammair, perineum): rood, schilferend, satellietlaesjes
• Paronychia / onychomycose: verdikte, verfkte, loslatende nagels (vooral bij vochtwerk, kunstnagels)

Invasieve candidiasis / candidemie

• Fever onbekende oorsprong ondanks brede antibiotica
• Hemodynamische instabiliteit, multiorgaanfalen
• Metastatische zaailing: ogen (endoftalmitis), hart (endocarditis), hersenen (absces), nieren, botten, gewrichten, milt, lever
• Diagnose: bloedculturen (meerdere sets, aerob/anaerob), β-D-glucan, mannan/anti-mannan antigenen, T2Candida panel (snel, moleculair)

Behandeling (IDSA/ESCMID richtlijnen)

Infectie	Eerste keus	Alternatief / opmerking
Candidemie / invasieve candidiasis	Echinocandine (caspofungine, micafungine, anidulafungine) IV	Fluconazol (als gevoelig, hemodynamisch stabiel, geen recente azol), amphotericine B (liposomaal) bij resistentie/intolerantie
Oesofagele candidiasis	Fluconazol 200-400 mg/dag 14-21 dagen (oraal/IV)	Echinocandine IV, voriconazol, posaconazol, isavuconazol
Vaginale candidiasis (gecompliceerd)	Fluconazol 150 mg dag 1, 4, 7 of oraal 10-14 dagen	Topisch azol 7-14 dagen, boric acid 600 mg vaginal 14 dagen
Cutane / intertrigo	Topisch azol / nystatine 2-4 weken	Houd droog, gewichtsverlies, diabetescontrole

Broncontrole & preventie

• Katheter verwijderen (bij candidemie sterk aanbevolen)
• Antibiotica beperken / de-escaleren
• Glucosecontrole (diabetes)
• Antifungale profylaxe bij hoogrisico (bijv. fluconazol bij allogene SCT, VLBW)