Tintelende voeten: differentiaaldiagnose

Paresthesieën (abnormale gevoelens: tintelen, branden, kou, mierenlopen) in de voeten 's nachts hebben een brede differentiaaldiagnose. De timing ('s nachts, in rust) en distributie (symmetrisch/asymmetrisch, stocking-glove) zijn diagnostisch leidend.

Hoofdcategorieën oorzaken

1. Metabolisch / Nutritieel

• Vitamine B12 tekort (pernicieuze anemie): Vegetariërs/veganen, PPI/metformine langdurig, atrofische gastritis. Symptomen: stocking-glove paresthesieën, ataxie, cognitief, glossoitis. Diagnose: B12 <150 pmol/L, MMA verhoogd. Behandeling: B12 injecties.
• Vitamine B1 (thiamine) / B6 (pyridoxine) tekort: Alcoholisme, malabsorptie, dialyse. B6 overdosering (>100mg/dag) geeft ook neuropathie!
• Diabetes mellitus: #1 oorzaak polyneuropathie. HbA1c >7% = risico. Kleine vezel neuropathie = pijnlijke paresthesieën 's nachts.
• Uremie (nierfalen): Toxine accumulatie → uremische neuropathie
• Schildklier: Hypothyreoidie → myxoedeem, carpaaltunnel, neuropathie

2. Vascular / Circulatie

• Perifere arteriële ziekte (PAV): Atherosclerose → claudicatio, rustpijn, koude voeten, bleekheid bij opstanding, rubor bij afhangen. ABI <0,9.
• Venoze insufficiëntie: Oedeem, varices, pigmentatie, lipodermatosclerose, ulcera. Tintelen door oedeem compressie.
• Raynaud fenomeen: Vasospasme vingeren/tenen bij koude/stress. Trifasisch kleurverloop.

3. Neurologisch / Zenuwcompressie

• Lumbale radiculopathie (L5/S1): Radiërende pijn/tintelen naar voet, verminderde reflexen, krachtverlies. MRI bevestigend.
• Spinale stenose: Neurogene claudicatie (pijn/tintelen bij lopen/staand, verlicht bij zitten/vooroverbuigen). Ouderen.
• Tarsale tunnelsyndroom: N. tibialis compressie mediale enkelhoek. Plantaire paresthesieën.
• Morton neuroom: Interdigitale nerve compressie (3e webruimte). Pijn/tintelen voeten, verergerd door strakke schoenen.

4. Neurologische ziekten

• Restless Legs Syndrome (RLS): Onweerstaanbare drang benen te bewegen, erger in rust/avond, verlicht door beweging. Essentiële criteria (RLS criteria). Dopaminerge dysfunctie, ijzertekort (ferritine <50-75 μg/L).
• Multipe sclerose: Paresthesieën als eerste symptoom, disseminatie in tijd/ruimte (McDonald criteria)
• Guillain-Barré / CIDP: Ascendende paresthesieën/zwakte, areflexie

5. Medicijnen / Toxines

• Chemotherapeutica (platinumbasen, taxanen, vinca-alkaloiden, bortezomib) → CIPN
• Antiretrovirale middelen (ddI, d4T, ddC – oudere generaties)
• Metronidazol, isoniazide, nitrofurantoïne, colchicine
• Alcohol (chronisch)
• Zware metalen (lood, kwik, arseen)

Diagnostische aanpak

1. Gedetailleerde anamnese: distributie, timing, triggers, verergering/verlichting, systemische symptomen
2. Neurologisch onderzoek: kracht, reflexen, sensibiliteit (licht aanraking, vibratoire, positie), autonoom
3. Basislab: Glucose/HbA1c, B12, foliumzuur, TSH, nierfunctie, elektrolyten, immuunserologie, proteïnelectroforese
4. EMG/NCT: differentieert axonale vs demyeliniserende, radiculopathie vs plexopathie vs polyneuropathie
5. Beeldvorming: MRI wervelkolom bij verdacht op radiculopathie/stenose

Symptomatische behandeling (terwijl oorzaak wordt opgezocht)

• Gabapentine / pregabalijn (1e keus neuropathische pijn)
• Duloxetine / amitriptyline
• Topicaal: capsaicine crème, lidocaine pleisters
• IJzer supplementatie bij RLS + ferritine <75
• Fysiotherapie, TENS, acupunctuur

Belangrijk: Tintelende voeten 's nachts is een symptoom, geen diagnose. Systematische evaluatie leidt tot de oorzaak en gerichte behandeling. Zelfmedicatie met B-complex zonder diagnose kan B6-overdosering veroorzaken!