De milt is een vitale organe voor immuunfiltratie, opslag van gezond bloed, afbraak oude rode bloedcellen en productie van antilichamen. Een vergrote milt (splenomegalie) is **geen ziekte, maar een symptoom** van een onderliggende aandoening. De milt kan tot 2-3 kg wegen (normaal 150-200 g). Behandeling richt zich **altijd op de oorzaak**; de milt zelf "krimpen" zonder oorzaakbehandeling is niet mogelijk en gevaarlijk (risico op splenruptuur).

Oorzaken van splenomegalie

Diagnostiek (huisarts → internist/hematoloog)

1. Anamnese: reizen, vaccinaties, medicijnen, alcohol, familie, klachten (vroeg satiëteit, linkerbovenbuikpijn, vermoeidheid, nachtzweten, gewichtsverlies, makkelijk blauwe plekken, infecties).
2. Lichamelijk onderzoek: palpatie milt (onder linkerkostboog, inspanning → daalt), lymfeklieren, lever.
3. Bloed: differentiatietelling, bloedbeeld (anemie, leukopenie, trombopenie), LDH, haptoglobine, leverfunctie, virale serologie, auto-immuun profiel.
4. Beeldvorming: **Echo bovenbuik** (eerste keus: grootte, structuur, vloeistof, trombose), eventueel CT/MRI.
5. Soms: beenmergaspiratie/biopsie, splenische vene drukmeting.

Behandeling: oorzaakgericht

• Infecties: Antivirale/antibiotica/antiparasitaire therapie (bijv. doxycycline bij malaria, antiviraal bij CMV, antituberculostatica). Milt krimpt na infectieclearing.
• Levercirrose/portale hypertensie: Etiologie behandelen (alcoholstop, antiviraal hepatitis, diuretica, bètablokkers voor varices). TIPS (transjugulaire intrahepatische portosystemische shunt) bij refractaire gevallen. Levertransplantatie definitieve oplossing.
• Hematologische maligniteiten: Chemotherapie, gerichte therapie (TKI bij CML: imatinib), immunotherapie, CAR-T, beenmergtransplantatie. Splenectomie (miltwegnemen) **alleen** bij symptomatische splenomegalie refractair voor therapie, of diagnostische onzekerheid.
• Auto-immuun: Corticosteroïden, immunosuppressiva (azathioprine, mycopheenolaat, rituximab).
• Opslagziektes: Enzymvervangende therapie (imiglucerase bij Gaucher), substrate reductie therapie.

Ondersteunende maatregelen (geen vervanging voor oorzaakbehandeling)

• Contactsporters/risicoactiviteiten vermijden (rugby, kickboksen, paardrijden, mountainbiken) → risico splenruptuur.
• Vaccinaties: **Pneumokokken (PCV20/PPSV23), Haemophilus influenzae b, Meningokokken (ACWY + B), jaarlijks griepprik** – essentieel bij (risico op) asplenie/hyposplenisme.
• Profylactische antibiotica (penicilline V) bij asplenie/hyposplenisme of na splenectomie (richtlijnen verschillen per land).
• Medisch alarmarmband/kaartje: "Asplenie / hyposplenisme / splenectomie".
• Mariadistel (silymarine) 140-210 mg 2-3x/dag: **ondersteunend voor lever**, indirect gunstig voor milt bij leverziekte. **Niet als monotherapie voor splenomegalie.**

Splenectomie (miltwegnemen): indicaties & risico's

• Indicaties: Trauma met ruptuur, ITP refractair, hereditair sferocytose, thalassemia major, massieve symptomatische splenomegalie, diagnostische onzekerheid (lymfroom).
• Risico's: **Overwhelming post-splenectomy infection (OPSI)** – capsuled bacteriën (S. pneumoniae, H. influenzae, N. meningitidis) → sepsis, dood. Levenslange vaccinatie/antibioticaprofylaxe vereist.
• Laparoscopische splenectomie = gouden standaard (minder pijn, sneller herstel).

Stralingstherapie

Soms gebruikt bij hematologische maligniteiten (laagdosig 10-20 Gy) om milt te verkleinen als palliatieve maatregel of bridge naar transplantatie. Bijwerkingen: braken, myelosuppressie, stralingsgastritis. **Laatste redmiddel.**

Conclusie: Een vergrote milt krimpt **alleen** als de onderliggende ziekte effectief wordt behandeld. Zelfmedicatie met supplementen of alternatieve therapieën is gevaarlijk en vertraagt de juiste diagnostiek. Raadpleeg uw huisarts voor snelle verwijzing naar de juiste specialist.