Witte bloedcellen (Leukocyten): De verdediging van het lichaam

Leukocyten zijn de cellulaire soldaten van het immuunsysteem. Ze bestrijden bacteriën, virussen, schimmels, parasieten en afwijkende eigen cellen (kanker). Er zijn vijf hoofdtypen, elk met een specifieke rol:

• Neutrofielen (50-70%): Eerste verdediging tegen bacteriën/schimmels (fagocytose).
• Lymfocyten (20-40%): B-cellen (antilichamen), T-celen (cel-gemedieerde immuniteit, geheugen), NK-cellen.
• Monocyten (2-8%): Rijpen tot macrofagen (grote 'eters'), antigenpresentatie.
• Eosinofielen (1-4%): Parasieten, allergie, astma.
• Basofielen (<1%): Histamine vrijgave, allergie, ontsteking.

Verhoogde telling: Leukocytose (> 10-11 x 10⁹/L)

Leukocytose is een reactie, geen ziekte an sich. Oorzaken:

• Infecties: Bacterieel → neutrofielen (met 'bandvormige' onrijpe cellen = 'left shift' = ernstig). Viraal → lymfocyten. Parasieten/allergie → eosinofielen.
• Ontsteking/Trauma/Operatie/Branden: Stressreactie (cortisol, catecholaminen) → demargination neutrofielen.
• Medicijnen: Corticosteroïden (neutrofielen ↑, lymfocyten ↓), G-CSF, lithium, bètagonisten.
• Roken: Chronische lage graads leukocytose.
• Splenectomie: Persistente leukocytose (geen sequestratie in milt).
• Maligne (Leukemie): Onbeheerste proliferatie van *één* klonale witte cel. Acute (snel, onrijpe blasten) vs Chronisch (langzaam, meer rijpe cellen). Elke onverklaarbare, persistente of extreme leukocytose (met blasten op uitstrijkje) vereist hematologische evaluatie.

Verlaagde telling: Leukopenie (< 4.0 x 10⁹/L) & Neutropenie (< 1.5-2.0 x 10⁹/L)

Verhoogd infectierisico, vooral bij neutropenie < 1.0 (ernstig < 0.5 = agranulocytose). Oorzaken:

• Beenmergonderdrukking: Chemotherapie, bestraling, cytostatica, sommige antibiotica, autoimmune ziekten, aplastische anemie, infiltratie (leukemie, metastasen), vit B12/foliumzuur/koper tekort.
• Verhoogde consumptie/vernietiging: Zware sepsis (verbruik), auto-immuun (Felty syndroom), hypersplenisme (vergrote milt), medicijnen (clozapine, carbimazol, sulfonamiden → agranulocytose).
• Virale infecties: Parvovirus B19 (rode cel aplasie), HIV, hepatites, EBV, CMV → tijdelijke onderdrukking beenmerg.
• Genetisch: Kostmann syndroom (congenele neutropenie), cyclische neutropenie.

Klinische betekenis en actie

• Leukocytose met blasten / onrijpe cellen op uitstrijkje: Spoed hematoloog (acute leukemie).
• Neutropenie < 1.0 + koorts (>38.3°C): **Medisch spoedgeval (febriele neutropenie).** Direct IV antibiotica na bloedcultures.
• Chronische lage telling zonder klachten: Controle na 1-3 maanden, medicijncheck, vitaminen, HIV/hepatologie serologie, auto-immuun screen.
• Eosinofilie (>1.5): Parasieten, allergie, astma, medicijnen, helminthen, eosinofiele granulomatose (Churg-Strauss), hematologisch (PDGFRA/FIP1L1 mutatie).

Diagnostische stappen

1. Anamnese (infectie, medicijnen, reizen, allergie, familie).
2. Fysiek (lymfeklieren, milt, lever, huid).
3. Herhaald CBC + differentiatie + bloeduitstrijkje (microscopie = goudstandaard voor morfologie).
4. Indien indicatie: beenmergaspiratie/biopsie, flowcytometrie (immunofenotypering), cytogenetica/moleculair (BCR-ABL, JAK2, NPM1, FLT3, etc.).

Conclusie

Een afwijkende witte telling is een *teken*, geen diagnose. De differentiatie (welk celtype?) en morfologie (op uitstrijkje) wijzen de richting: reactie (infectie/ontsteking/stress/medicijn) of maligniteit (leukemie/lymfoom). Vroegtijdige herkenning van acute leukemie of febriele neutropenie redt levens.