Creatinefosfokinase (CPK of CK) is een enzym dat voornamelijk in skeletspieren, hartspier en hersenen zit. Een verhoogde waarde in het bloed wijst op celschade in een van deze weefsels. De test is een belangrijk diagnostisch hulpmiddel, maar moet altijd in klinische context worden geïnterpreteerd.

Normale Waarden en Testuitvoering

• Referentiewaarde: doorgaans < 200-250 U/L (verschilt per lab, geslacht, leeftijd, spiermassa).
• Bloedafname; geen nuchter nodig.
• Bij ziekenhuispatiënten herhaald (elke 6-8 uur) om piek te vangen (bijv. hartinfarct).

Onschuldige / Tijdelijke Verhogingen

• Inspanning: Zware training, marathon, crossfit → CK kan 10-100x stijgen (rhabdomyolyse risico). Herstelt in dagen.
• Medicijnen: Statines (simvastatine, atorvastatine), fibraten, amfotericine B, ampicilline, anesthetica, bloedverdunners, clofibraat, dexamethason, furosemide, cocaïne, alcohol, aspirine.
• Intramusculaire injecties, operaties, reanimatie, epileptische aanval, electroconvulsietherapie.
• Hypothermie, hyperthermie, extreme kou/hitte.

Pathologische Oorzaken (Vereisen Actie)

Weefsel	Aandoeningen	Klinische Hinweisen
Hart	Hartinfarct (AMI), perimyocarditis, hartoperatie, defibrillatie	Borstpijn, ECG-veranderingen, troponinstijging
Hersenen	CVA, hersenletsel, hersentumoren, neuroleptica malign syndroom	Neurologische deficit, verwardheid, krampen
Skeletspier	Spierziektes (polymyositis, dermatomyositis, spierdystrofieën), rhabdomyolyse (trauma, crush, hitte, medicamenten), compartment syndroom, maligne hyperthermie	Spierpijn, zwakte, donkerrode urine (myoglobinurie), zwelling
Overig	Schildklieraandoeningen (hypo-/hyperthyreoïdie), diabetes, nierfalen, septicemie, longembolie	Afhankelijk van onderliggende ziekte

Diagnostisch Vervolg

1. Anamnese: medicijnen, sport, trauma, symptomen.
2. Herhaling CK na rust (1 week geen zware inspanning).
3. CK-MB fractie (hartspecifiek) of troponine (betrouwbaarder voor hart).
4. Elektrolyten, nierfunctie, urine op myoglobine (rhabdomyolyse check).
5. EMG, spierbiopsie, genetische testen bij verdenking spierziekte.
6. MRI hersenen/hart bij neurologische/cardiale klachten.

Behandeling

Gericht op oorzaak: medicijn stoppen/aanpassen, hydratatie bij rhabdomyolyse (preventie nierschade), immunsuppressiva bij myositis, operatie bij compartment syndroom, revalidatie na infarct/CVA. Bij asymptomatische, lichte verhoogde CK na inspanning: afwachten en herhalen.