De grootste groei in spraak/taal vindt plaats tussen 2-5 jaar. ASHA, National Literacy Trust, Univ. Michigan bieden waardevolle inzichten. Ouders: observeren, luisteren, vroege diagnose = betere uitkomst.
Receptieve vs. expressieve taal (+ pragmatiek)
- Receptief: begrijpen gesproken woorden
- Expressief: woorden passend gebruiken
- Pragmatiek: sociale communicatie (toon, emotie, redenering)
Hersenfactoren (neuroloog John Geake)
- Linker halfrond: grammatica, spraak
- Rechter halfrond: acties, gevoelens, woordbetekenissen
- Testosteron bij jongens remt linker halfrond → langzamere taal, meer afleiding/rusteloosheid, minder aandacht voor communicatie. Meisjes: eerder spreken, meer sociaal.
Ontwikkeling 2→5 jaar
- 2 jaar: 2-woordszinnen, "nee" begrijpen
- 2-3 jaar: ~450 woorden, "ik", korte zinnen (zelfst.naamw. + werkwoord)
- 3-5 jaar: 1000-1500 woorden, variabele zinnen, tegenwoordige/verleden tijd, volledige naam, verhalen vertellen, kinderrijmpjes, kleuren/vormen/maten begrijpen
Elk kind eigen tempo
ASHA: 'late bloomers' bestaan (vooral jongens). Langzamer ≠ zorg. Blijf aanmoedigen: praten, voorlezen, nieuwe concepten, 1-op-1 interactie.
Wanneer handelen? (10% heeft vertraging/stoornis - Univ. Michigan)
- Kinderarts: fysiologische oorzaken uitsluiten (gehoor, gehemelte, autisme)
- Geen fysieke oorzaak → gecertificeerde logopedist (SLP) voor evaluatie receptief/expressief
- SLP adviseert: therapie + thuisactiviteiten
Vroeg ingrijpen = levenslange voordelen.
