Calciumafzettingen in de knie veroorzaken pseudogout (CPPD – calciumpyrofosfaatdehydraat depositieziekte). Het lijkt op jicht, maar de kristallen zijn anders: calciumfosfaat (CPPD) in plaats van uraat. Het is een vorm van kristalarthritis.
Pathofysiologie
- CPPD-kristallen vormen zich in het kraakbeen (fibrocartilage, menisci, hyalien kraakbeen)
- Kristallen hebben scherpe hoeken, rhomboïde vorm – snijden in kraakbeen bij belasting
- Triggeren inflammasome → IL-1β vrijsetting → acute ontsteking
- Ook in andere gewrichten: pols, elleboog, schouder, knöchel
Risicofactoren
- Leeftijd > 60 (prevalentie stijgt exponentieel)
- Onderliggend: hyperparathyreoidisme, hemochromatose, hypomagnesiëmie, hypothyreoïdie, Wilson-ziekte
- Trauma, operatie, ernstige ziekte (acute aanval trigger)
- Familiaire aanleg (ANKH-gen mutaties)
Symptomen (acute aanval)
- Plotse, hevige kniepijn
- Knie gezwollen, warm, rood, overwarm
- Beweeglijkheid sterk beperkt
- Soms lichte koorts
- Duurt dagen tot weken, dan spontaan afname
Diagnose
- Punctie + polarisatiemicrocopie: Goudstandaard. CPPD-kristallen = positief birefringent, rhomboïde (vs. uraat: negatief birefringent, naaldvormig)
- Röntgen: chondrocalcinose (kalk in meniscus/kraakbeen) – pathognomonisch
- Bloed: calcium, fosfaat, magnesium, PTH, TSH, ferritine, lever/nieren – onderliggende oorzaak zoeken
Behandeling
Acute aanval
- NSAID's (ibuprofen 600 mg 3x/dag, naproxen 500 mg 2x/dag) – eerste keus
- Colchicine 0,5 mg 2x/dag (start zo spoedig mogelijk)
- Intra-articulaire corticosteroïde-injectie (snelle verlichting)
- Rust, koelen, opgelogen been
Chronisch / preventief
- Onderliggende aandoening behandelen (bijv. hyperparathyreoidisme → chirurgie)
- Dagelijkse lage dosis colchicine (0,5 mg 1x/dag) voor profylaxe
- Hydroxychloroquine (soms effectief bij CPPD)
- Fysiotherapie: bewegingsomvang, spierversterking, belastingstrainingen
- Ernstige kraakbeenschade → knieprothese (laatste redoute)
Pseudogout is goed behandelbaar. Sleutel: juiste diagnose (kristallen!) en onderliggende oorzaak adresseren.
