Collageen vormt ~30% van alle lichaamseiwitten. Het is het structurele gerust van bindweefsel: bot, kraakbeen, pezen, ligamenten, huid, bloedvaten, darmen. Zonder collageen geen vorm, geen kracht, geen elasticiteit.

Moleculaire architectuur

• 3 polypeptide ketens (α-ketens) → wikkelen tot tripelhelix.
• Herhalende sequentie: Gly-X-Y (X/Y vaak proline/hydroxyproline).
• Covalente kruisbindingen (lysyloxidase-gemedieerd) → extreme tractiekracht.
• Vezels bundelen tot fibrillen → fasciculi → zichtbare pezen/ligamenten.

Functionele diversiteit door typen (28+ geïdentificeerd)

Ziekten door collageendefecten

Genetisch: Ehlers-Danlos syndromen (13 subtypen)

Mutaties in COL-egenen of verwerkingsenzymen → hypermobiliteit, houdbare huid, vaatfragiliteit, orgaanruptuur. Diagnose: genetisch, klinisch (Beighton-score).

Verworven: Scheurbuik (vitamine C-tekort)

Vitamine C nodig voor hydroxylatie van proline → stabiele helix. Zonder: collageen niet kruisgebonden → bloedvaten barsten, tandvlees bloedt, wonden genezen niet, botten breken. Historisch bij zeelieden; nu bij ernstige malnutritie/alcoholisme.

Overige: osteogenesis imperfecta (brotjesbot), Alport-syndroom (nieren/oog/oor), sclerodermie (auto-immuun, overproductie).

Ondersteuning van collageen

• Voldoende eiwit + vitamine C (citrus, paprika, kiwi).
• Kopper (noten, lever), zink (vlees, zaadjes) voor enzymen.
• Vermijd overmatig UV (breekt collageen af), roken (vermindert synthese).
• Collageenpeptide-supplementen: bewijs voor huidelasticiteit, kraakbeerpijn (moderate).