Ijzer in het lichaam

Essentieel voor zuurstoftransport (hemoglobine), energieproductie, immuunsysteem. Twee vormen in voedsel:

• Heme-ijzer: Dierlijke bronnen (rood vlees, lever, vis). Opname 15-35%.
• Non-heme ijzer: Plantaardig (spinazie, peulvruchten, noten, verrijkt graan). Opname 2-20% (beïnvloed door enhancers/remmers).

Referentiewaarden (volwassen vrouwen)

Parameter	Referentiewaarde
Serumijzer	9 – 30 µmol/L (≈ 50 – 170 µg/dL)
Ferritine (voorraad)	15 – 150 µg/L (optimale >30 µg/L)
Transferrineverzadiging	20 – 50%
Hemoglobine (Hb)	7,5 – 10,0 mmol/L (12,0 – 15,5 g/dL)
Hematocriet	0,35 – 0,45 L/L

Let op: waarden verschillen per lab. Altijd labreferenties gebruiken.

Regulatie van opname

Lager voorraad → hogere opname (via hepcidine-regulatie). Overmatige inname wordt moeilijk uitgeplast (opslag in lever/beenmerg → risico op schade).

Behoefte per levensfase (Nederlandse richtlijnen)

• Meisjes 9-13 jr: 8 mg/dag
• Meisjes 14-18 jr: 15 mg/dag (menarche)
• Vrouwen 19-50 jr: 16 mg/dag (menstruatieverlies)
• Vrouwen >50 jr: 8 mg/dag (na menopauze)
• Zwanger: 27 mg/dag (toegenomen bloedvolume, foetus)
• Borstvoeding: 10-11 mg/dag
• Pilgebruik: minder menstruatieverlies → lagere behoefte.

Dieetadvies

• Gevarieerd dieet met rood vlees (1-2x/week), peulvruchten, donkergroene groenten, noten, verrijkt brood/granen.
• Combineer non-heme ijzer met vitamine C (citrus, paprika, kiwi, aardbei) → verdubbelt opname.
• Thee/koffie/zuivel niet tegelijk met ijzerrijke maaltijd (remmen opname).
• Supplementen alleen op artsadvies (bijwerkingen: obstipatie, maagklachten, zwarte stoel).