Vitamine D3 (cholecalciferol) wordt in de huid gemaakt (UV-B) en komt in voedsel (eigeel, vette vis). Het reguleert calcium/fosfaatopname en botgroei. Toxiciteit (hypervitaminose D) is zeldzaam, maar ernstig: ontstaat alleen door overmatige supplementatie, nooit door zonlicht of voeding. Herken de signalen en handel snel.

Hoeveel is te veel?

• ADH volwassenen <70 jaar: 600 IE/dag; >70 jaar: 800 IE/dag.
• UL (bovengrens): 4.000 IE/dag (9+ jaar).
• Toxiciteit drempel: chronisch >10.000–40.000 IE/dag (equiv. 25–100 tabletten 400 IE/dag).
• Rattengif: cholecalciferol in extreme doses (niet relevant voor humane supplementatie).

Risicogroepen voor toxiciteit

• Aggressieve behandeling hypoparathyreoidie (hoge doses D3 + calcium).
• Overgevoeligheidssyndromen: sarcoïdose, tuberculose, lymfoom, sommige kankers → ongeregelde calcitriolproductie door macrofagen.
• Thiazidediuretica-gebruikers (verminderen calciumuitscheiding).
• Zelfmedicatie met hoge doses zonder bloedcontrole.

Symptomen: hypercalciëmie is de boosdoener

Te veel vitamine D → te veel calcitriol → te veel calciumopname → hypercalciëmie. Symptomen:

• GI: misselijkheid, braken, obstipatie, slechte eetlust
• Neurologisch: vermoeidheid, verwardheid, zwakte, piep in oren
• Cardiaal: arythmieën (gevaarlijk)
• Nieren: polyurie, polydipsie (extreme dorst/plassen), nierstenen
• Overig: jeuk, gewichtsverlies, botpijn

Behandeling & prognose

1. Direct stoppen vitamine D-supplementen & calcium.
2. IV-hydratatie (geforceerde diurese).
3. Corticosteroïden (prednison) of bisfosfonaten (pamidronaat/zoledronaat) om calcium te verlagen.
4. Monitoren: serumcalcium, nierfunctie, 25(OH)D.
5. Ziekenhuisopname bij ernstige hypercalciëmie (>3,0 mmol/L) of nierfalen.

Let op: Nierschade door verkalking kan onomkeerbaar zijn (Merck Manual). Vroegtijdige herkenning is cruciaal.

Preventie

• Nooit >4000 IE/dag zonder artsvoorschrift & monitoring.
• Jaarlijks 25(OH)D testen bij supplementgebruik.
• Zonlicht = veilig (automatische remming).
• Bewaar supplementen buiten bereik kinderen.