HDL: de "goede" cholesterol – maar complexer dan je denkt

HDL (High-Density Lipoproteïne) transporteert overtollig cholesterol van weefsels naar lever (reverse cholesterol transport). Referentiewaarden: Mannen 40-65 mg/dL, Vrouwen 50-65 mg/dL. Belangrijker dan absolute waarde: LDL/HDL ratio (ideaal <0,4).

Lage HDL (Hypoalphalipoproteinemie, HA)

Oorzaken

• Genetisch: ABCA1 mutatie (veelvuldig bij Mexican/Native Americans).
• Leefstijl: Obesitas, diabetes, hoog koolhydraat/laag omega-3 dieet, roken, anabole steroïden, progestagenen.

Verhogen van HDL

• Alcohol: 1 eenheid/dag (4 oz rode wijn) → HDL ↑ 4 mg/dL. Max 1-2 eenheden/dag (bijwerkingen).
• Gewichtsverlies: 1 mg/dL per 3 kg verlies.
• Roken stoppen: Signifieel HDL stijging.
• Bewegen: 30 min intens/dag → HDL ↑.
• Dieet: Verwijder suiker/witmeel/witte rijst; voeg omega-3 toe (zalm, walnoten, avocado, olijfolie).

Geen medicamenteuze therapie specifiek voor lage HDL bewijzen (niacine, fibraten, CETP-remmers faalden op outcome).

Hoge HDL (Hyperalphalipoproteinemie, HA) – "te veel goed"

• HDL > 65 mg/dL, met name > 90 mg/dL → verhoogd atherosclerosis risico.
• Mechanisme: HDL wordt dysfunctioneel, lost cholesterol niet meer op, kan zelfs cholesterol naar weefsels transporteren (functieomkering).
• Risicogroepen: Afro-Amerikanen, Japans-Amerikaanse mannen, ultralopers, zware alcoholconsumenten, gebruikers van Dilantine/oestrogeen zonder progestageen.
• Patiënten op HDL-verhogende medicatie (niacine, statines, fibraten): doel HDL < 65 mg/dL.

HDL in context: het volledige lipidenprofiel

CDC-doel: LDL/HDL ratio < 0,4. Bij diabetes/hypertensie: focus op LDL-verlaging + trigly-verlaging + glucoseregulatie. HDL correctie volgt vaak vanzelf bij leefstijlverandering.

Kinderen en wereldwijde trend

• VS-kinderen: ongekende obesitas, type 2 diabetes, lage HDL, hoge LDL → standaard Amerikaanse dieet + inactiviteit.
• Ontwikkelingslanden: nutritietransitie in 1 generatie → vroege CVD, arteriosclerose.
• Oplossing: terug naar traditionele voeding (vis, groenten, bessen, noten) + dagelijkse beweging.

Conclusie

HDL is een dynamische biomarker, niet een simpele "hoe hoger hoe beter". Optimaliseer via leefstijl; medicatie gericht op LDL/trigly. Kinderen en wereldbevolking vereisen structurele preventie.