Een Ambu-zak (Bag-Valve-Mask, BVM) is een lebreddend hulpmiddel om een niet-admende patiënt handmatig te beademen met zuurstofrijk lucht. In de praktijk wordt het gebruikt door ambulancepersoneel, verpleegkundigen en artsen. In een **extreem noodgeval** (geen hulp beschikbaar, levensgevaar) kan een getuige het gebruiken na instructie. Dit artikel geeft de basisstappen; het vervangt **geen** BHV/CPR-cursus.

Voorbereiding (te doen vóór noodsituatie)

• Zorg dat de Ambu-zak **compleet en klaar** ligt: zak, masker (maat kind/volwassene), zuurstofslang, zuurstofcilinder met reducer, PEEP-klep (indien beschikbaar).
• Controleer maandelijks: zak onbeschadigd, masker cuff opblaasbaar, slangen vast, zuurstofdruk voldoende (> 50 bar).
• Oefen jaarlijks op een mannequin (BHV-cursus).

Stappenplan beademen (volwassene)

1. Veiligheid: Controleer omgeving (gevaar stroom, verkeer, brand).
2. Reageert patiënt? Schud zacht aan schouders, roep luid. Geen reactie → **112 bellen** (of laten bellen).
3. Ademt patiënt? Kijk, luister, voel (max 10 sec). Geen normaal ademen (alleen gaspende ademhaling = geen ademen) → **start CPR/beademing**.
4. Luchtweg open maken: Hoofd achterover kantelen, hanger optillen (voorhoofd-hangermanoeuvre). Bij trauma: kachuimanoeuvre (geen hoofdachterover).
5. Slijm verwijderen: Zichtbare vloeistof/voorwerpen uit mond verwijderen (vinger/zakje). Geen blinde vingerzocht.
6. Masker aanbrengen: Maat: brug van neus tot kin. Masker met duim en wijzvinger (C-vorm) dicht op gezicht drukken, overige vingers hanger optillen (E-C clamp techniek).
7. Zak knijpen: Met andere hand de zak **éénmaal per 5-6 seconden** (10-12x per minuut) vol knijpen tot **borstkas zichtbaar opgaat**. Niet te hard/snel (gevoeligheid longen, maagopblazing).
8. Controleren: Borstkasbeweging, zuurstofsaturatie (pulsox), capnografie (indien beschikbaar), pupilreactie.
9. Doorgaan tot: patiënt zelf ademt, ambulance arriveert, u uitputting, arts stopt.

Kind (< 8 jaar) / baby (< 1 jaar)

• Frequentie: **20-30 insuflaties per minuut** (één per 2-3 sec).
• Volume: kleiner (borstkasopgang zichtbaar, niet overbeademen).
• Baby: masker maat 0/1, neutrale houding hoofd (handdoekje onder schouders), zachter knijpen.

Probleemoplossing: borstkas gaat niet op

1. Masker dichter pressen (betere afdichting).
2. Hoofdachterover / kachui hercontroleren.
3. Slijm/voorwerp in luchtweg? (kijk in mond, eventueel Magill-tang).
4. Zak defect? (knijp zak direct → moet weerstand geven).
5. Zuurstof aangesloten? (zak vult zich tussen insuflaties).

Hygiëne & onderhoud

• Na gebruik: masker en zak **vervangen** (eenmalig) of **gedesinfecteerd** volgens fabrikant (meestal eenmalig in noodcontext).
• Zuurstofcilinder vullen/vervangen.
• Protocollen volgen van uw organisatie/regio.

Waarschuwing

Dit is **geen vervanging voor een gecertificeerde BHV/CPR-cursus**. Onjuiste beademing kan schade aan longen, maag, hersenen veroorzaken. Altijd **112 bellen** vóór of tijdens beademing. Alleen handelen als **geen professionele hulp beschikbaar is** en u **bereid en in staat** bent.