Wat zijn binnenoorkristallen?
Otoconia (otolithen) zijn microscopische calciumcarbonaatkristalletjes in de utriculus en sacculus (otolithorganen) van het voorhoor. Ze zwaaien bij lineaire versnelling/zwaartekracht en stimuleren haarcellen → evenwichtsgevoel. Normaal vastgehecht aan gelatineus membrane.
BPPV: goedaardige paroxysmale positieduizeligheid
Otoconia lossen zich los (trauma, veroudering, virale neuritis, operatie, idiopathisch) → driften in booggangen (meest posterieure) → bij hoofdbeweging stimuleren ze foutief de cupula → intense draaiduizeligheid (vertigo) < 1 min, met nystagmus. Goedaardig, zelflimiterend, maar herhalend.
Preventie van lossing / recidief
- Hoofd beschermen: helm bij fietsen, skiën, motorrijden, paardrijden, contactsport. Hoofdtrauma = #1 voorkombare oorzaak.
- Abrupte hoofdbewegingen vermijden: vooral bij ouderen. Opstaan: langzaam, eerst zitten, dan staan. Sport: geen plotselinge rotaties.
- Virale infecties minimaliseren: handhygiëne, vaccinaties (flu, COVID), vermijden ziekten contact. Vestibulaire neuritis kan BPPV triggeren.
- Osteoporose/calciummetabolisme: vitamine D, calcium, gewichtsdragende beweging – botkwaliteit beïnvloedt otoconia? (hypothese)
- Medicijnen: ototoxische middelen (aminoglycosiden, hoge dosis salicylaten, cisplatine, loopdiuretica) vermijden waar mogelijk
Diagnose
- Dix-Hallpike manoeuvre (posterieure booggang) – goudstandaard
- Supine roll test (horizontale booggang)
- Videonystagmografie (VNG) / electronystagmografie (ENG) – objectivering nystagmus
- MRI hersenen: uitsluiten centrale oorzaak (als atypisch, neurologische tekenen)
Behandeling: herpositioneringsmanoeuvres (eerste keus)
- Epley manoeuvre (canalith repositioning): 90% effectief na 1-3 sessies. Uit te voeren door huisarts, fysio, HNO, neurolog.
- Semont manoeuvre: alternatief
- Brandt-Daroff oefeningen: thuis, 3x/dag, 2 weken – minder effectief dan Epley
- Horizontale booggang (geotrop/ageotrop): Lempert (BBQ roll), Gufoni, Vannucchi
Medicamenteus (symptomatisch, niet curatief)
- Betahistine (vasodilatatie inner ear, umstritten bewijs)
- Antihistaminica (cinnarizine, meclizine) – verminderen acute vertigo, sedatie
- Antiemetica (ondansetron, metoclopramide) bij braken
- Benzodiazepines: niet aanbevolen (vestibulaire compensatie vertraagd)
Chirurgie (zeldzaam, refractair >1 jaar)
- Posterieure booggangocclusie (plugging)
- Zenuwsectie (vestibulair) – destructief
- Singulair neurectomie
Acute aanval: wat te doen
- Rustig gaan zitten/liggen, ogen vast op fixpunt
- Hoofd niet bewegen tot aanval voorbij
- Niet autorijden/machines bedienen
- Valpreventie: wandelstok, goede verlichting, antislip matten
- Huisarts/HNO voor Epley zo spoedig mogelijk
Differentiaaldiagnose: niet alle duizeligheid is BPPV
- Menière: duizeligheid + gehoorverlies + tinnitus + volheidsgevoel (episodisch, uren)
- Vestibulaire migraine: duizeligheid + hoofdpijn/fotofobie/geluidsgevoeligheid, geen positieve Dix-Hallpike
- Vestibulaire neuritis: acute continue duizeligheid dagen, geen gehoorverlies, geen BPPV nystagmus
- Centraal (TIA/CVA, MS, tumor): neurologische deficit, atypische nystagmus, niet verminderde fixatie
Conclusie
BPPV is de meest voorkomende oorzaak van duizeligheid, goed behandelbaar met Epley. Preventie: hoofd beschermen, abrupte bewegingen vermijden, virale infecties beperken. Bij duizeligheid: niet zelf diagnostiseren – Dix-Hallpike laten doen. Recidiefrisico ~15-50% per jaar – herpositioneren herhalen.
