De boezemen (atria) zijn de twee bovenste hartenkamers die bloed ontvangen (rechter: systeemveneuze retour, linker: pulmonale retour) en naar de ventrikels vullen. Vergroting (dilatatie en/of hypertrofie) wijst op verhoogde druk- of volumebelasting.
| Oorzaak | Mechanisme | Type vergroting |
|---|
| Mitralisklepafwijking | Regurgitatie → volumebelasting linkerboezem; stenose → drukbelasting | Dilatatie ± hypertrofie |
| Tricuspidalisklepafwijking | Regurgitatie/stenose → rechterboezem belasting | Dilatatie |
| Hoge bloeddruk (niet-behandeld) | Linkerventrikel hypertrofie → diastolische dysfunctie → verhoogde linkerboezemdruk | Hypertrofie → dilatatie |
| Longziekte / pulmonale hypertensie | Rechterventrikel belasting → tricuspidalisregurgitatie → rechterboezem | Rechterboezem dilatatie |
| Hartfalen (HFrEF/HFpEF) | Verminderde vulling/ontspanning → boezemdilatatie | Bi-atriaal vaak |
Vorhoffibrilleren (VF)| Ongecoördineerde activatie → dilatatie; VF zélf onderhoudt vergroting ('atrial remodeling') | Progressieve dilatatie |
| Ingeboren (ASD, partiële AVSD) | Linker-naar-rechter shunt → volumebelasting rechterboezem | Rechterboezem |
| Idiopathisch / genetisch | Onbekend, familiere aanleg mogelijk | Variabel |
Symptomen (vaak laat / aspecifiek)
- Kortademigheid (inspanningsdyspnee, orthopnee)
- Vermoeidheid, verminderde inspanningstolerantie
- Palpitaties (VF, atriale tachycardie)
- Borstpijn (niet-specifiek)
- Oedeem benen (rechterhartfalen)
Diagnostiek
- ECG: P-piek verbredering (>120 ms, 'P mitrale' in II, 'P pulmonale' in V1), VF, laagvoltage
- Echocardiografie (gouden standaard): boezemafmetingen (AP-diameter >4 cm of oppervlakte >20 cm² = vergroot), klepfunctie, ventrikelfunctie, pulmonale druk (TR gradient), trombus uitsluiten (TEE)
- Röntgen thorax: cardiomegalie, prominente linkerboezemrand, longcongestie
- Lab: NT-proBNP (verhoogd bij strek), troponine, schildklier, electrolyten, nierfunctie
- Holter ECG: bij palpitaties, VF detectie
- Cardiale MRI/CT: bij onduidelijke echo, ingewikkelde anatomie, fibrose (late gadolinium enhancement)
Behandeling: gericht op oorzaak
- Klepaandoeningen: chirurgische/percutane reparatie/vervanging (mitraclip, TAVI, tricuspidaal reparatie) – timing per richtlijn
- Bloeddruk: RAAS-remmers, β-blokkers, diuretica, calciumantagonisten – doel <130/80
- Hartfalen: GDMT (ARNI, β-blokker, MRA, SGLT2i, diuretic), CRT/ICD op indicatie
- Vorhoffibrilleren: frequentiecontrole (β-blokker, verapamil, digoxine) of ritmecontrole (cardioversie, ablatie), anticoagulatie (CHA₂DS₂-VASc ≥2 man, ≥3 vrouw)
- Pulmonale hypertensie: specifieke PAH-medicatie (ERA, PDE5i, prostacycline), longarts
- Leefstijl: alcoholstop (VF trigger), rookstop, zoutbeperking, gewichtscontroleren, beweging (revalidatie)
Complicaties van onbehandelde boezemvergroting
- Vorhoffibrilleren (meest frequent) → tromboembolie (CVA, systemische embolie)
- Hartfalen progressie
- Trombusvorming in boezem (vooral linkerboezem-aanhangsel)
- Dood plotseling (arythmie, embolie)
Conclusie
Milde boezemvergroting is een teken van onderliggende hartaandoening, geen ziekte an sich. Echocardiografie is centrale diagnostiek. Behandeling = oorzaak aanpakken + tromboembolieprofilaxie bij VF + hartfalenoptimalisatie. Regelmatige follow-up essentieel.
Gezondheid en Ziekte © https://www.gezond.win
