Een botlaesie is een afwijkende groei of verandering in de structuur van botweefsel. Het is een beschrijvende term, geen diagnose. Op het dijbeen (femur) – het grootste, sterkste bot van het lichaam – komen laesies relatief vaak voor omdat het bot groot is en veel belasting ondergaat.
| Type | Voorbeelden | Gedrag | Behandeling |
|---|
| Goedaardig / niet-neoplastisch | Botcyste (enkele botcyste, aneurysmatische botcyste), niet-ossifierend fibroom, osteochondroom, eosinophile granuloma | Lokaal groeiend, geen metastasen, zelden kwaadaardig | Afwachten, curettage + bottransplantaat bij symptomen/breukrisico |
| Kwaadaardig (primaire botkanker) | Osteosarcroom, chondrosarcroom, Ewing-sarcroom | Invasief, metastaseert (long, andere botten) | Chemotherapie + chirurgie (behoudende of amputatie), bestraling |
| Metastasen (secundair) | Uitstoot van borst-, prostaat-, long-, nier-, schildklierkanker | Meestal multipel, verzwakt bot → pathologische fractuur | Behandeling primair tumor + bestraling/chirurgie stabilisatie |
Diagnose
- Röntgen: eerste stap; toont locatie, grootte, rand, botreactie (sclerotisch/lytisch), periostreactie (Codman-driehoek, zonnetjesstralen)
- MRI: zachteweefsulinvasie, inwendige structuur, skuwing breukrisico
- CT: corticale destructie, matrixverkalking, longmetastasen screening
- Botscan (scintigrafie): metabolische activiteit, multifocaliteit
- Biopsie: definitieve diagnose (core needle onder CT/echo, of open). Altijd door het team dat ook opereert, om zaadbaancontaminatie te voorkomen.
Leeftijdspiekken
- Kinderen/jongvolwassenen: osteosarcroom, Ewing, chondroblastoma, aneurysmatische botcyste
- Volwassenen >40: metastasen, myeloma, chondrosarcroom
Behandeling: multidisciplinary team (MDT)
In Nederland worden botkanker en complexe laesies besproken in een botoncologisch MDT (orthopedisch oncoloog, patholoog, radioloog, radiotherapeut, medisch oncoloog).
- Goedaardig asymptomatisch: controles (röntgen 3-6 maandelijks, dan jaarlijks)
- Goedaardig symptomatisch/breukrisico: curettage, adjuvans (fenol, alcohol, cryotherapie), bottransplantaat (autoloog/allogene/botcement)
- Kwaadaardig: neoadjuvante chemotherapie → chirurgische resectie met vrije marges → adjuvante chemotherapie. Ledemaatbehoudende chirurgie in >90% (endoprothese, allogreft, rotatieplastiek).
Prognose
Afhankelijk van type, stadium, graad, locatie, leeftijd, respons op chemotherapie. 5-jaar overleving osteosarcroom gelokaliseerd ~65-75%, met metastasen ~20-30%. Goedaardige laesies: uitstekend na adequate behandeling.
Wanneer direct handelen?
- Pijn in rust/nacht, ongerelateerd aan belasting
- Zichtbare zwelling, verhoogde temperatuur
- Pathologische fractuur
- Algemene klachten: gewichtsverlies, nachtkoorts, vermoeidheid
Gezondheid en Ziekte © https://www.gezond.win
