Statines en maagdarmklachten

Statines (simvastatine, atorvastatine, rosuvastatine, pravastatine, fluvastatine, pitavastatine) zijn 1e keus voor LDL-verlaging. Maagdarmklachten (diarree, misselijkheid, obstipatie, buikpijn, opgeblazen gevoel) komen voor bij **5-10%** van gebruikers. Meestal mild, tijdelijk (eerste weken). Vaker bij vrouwen, ouderen (>65j), laag gewicht, polyfarmacie, lever/nierfalen, diabetes.

Stapsgewijze aanpak bij diarree door statine

1. Tijdstip inname optimaliseren

• Inname **'s avonds bij het avondeten** (betere vertraling, cholesterolproductie 's nachts hoogst).
• Met voedsel (vermindert maagklachten).

2. Medicijnvrije periode (diagnostisch)

• In overleg met huisarts: **10-14 dagen stoppen**.
• Verdwijnt diarree? → Waarschijnlijk statine-gerelateerd.
• Blijft diarree? → Andere oorzaak zoeken (dieet, IBS, medicijnen, infectie, IBD, celiakië).

3. Switchen naar andere statine

• Hydrofiele statines (pravastatine, rosuvastatine) hebben **minder maagdarmbijwerkingen** dan lipofiele (simvastatine, atorvastatine, fluvastatine, pitavastatine) door minder leverpassage / andere metabolisme.
• Rosuvastatine 5-10mg of pravastatine 20-40mg vaak beter verdragen.
• Altijd in overleg met voorschrijver.

4. Dosering verlagen

• Bijv. 40mg → 20mg → 10mg.
• Nadeel: minder LDL-verlaging. Compenseren met ezetimibe (cholesterolresorptieremmer) of PCSK9-remmer (specialist).

5. Dieetadvies bij diarree

• **Binderig:** Bananen, witte rijst (gekookt met extra water), wit brood/toast, kraker, gekookte wortel, appelsaus.
• **Vezels:** Oplosvezels (havermout, psylliumzaad, chiazaad, vruchtenvlees) → gelvorming, stelt ontlasting. Onoplosvezels (volkoren, rauwe groente) kunnen verergeren.
• **Probiotica:** Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii (bewijs bij antibiotica-geassocieerde diarree, minder bij statines).
• **Vermijd:** Koffie, alcohol, frisdrank, scherp, vet, rauwe groente, koolsoorten, melk (tijdelijk bij lactose-intolerantie).

6. Hydratatie & Elektrolyten

• 1,5-2L vloeistof/dag (water, thee, bouillon).
• Bij veel diarree: ORS (orale rehydratatie zouten, apotheek) of sportdrank (natrium + glucose).
• Let op tekenen uitgedroging: dorst, droge mond, weinig urine, duizeligheid, kramen.

Wanneer contact huisarts?

• Diarree >2 weken ondanks maatregelen.
• Bloed/mucus in stoel.
• Gewichtsverlies, nachtzweten, koorts.
• Ernstige pijn.
• Tekenen uitgedroging / elektrolytestoornis.
• Nieuwe medicatie gestart rond start klachten.

Alternatieven voor statines (bij intolerantie)

• Ezetimibe (monotherapie of combinatie).
• PCSK9-remmers (alirocumab, evolocumab) - injectie 2-4 weekly, specialist.
• Bempedoïnezuur (nieuw, oraal, andere mechanismus).
• Fibraten (fenofibraat) - voornamelijk TG/HDL.
• Leefstijl: portfolio dieet (plantensterolen, vezel, soja, noten, vis) → 15-30% LDL verlaging.

Diarree door statines is meestal beheersbaar. Stop niet zomaar zelf. Overleg met huisarts: tijdstip, switch, dosering, dieet, of alternatief. Hartbescherming blijft doel #1.