De drie grote groepen bloedkanker

Bloedkankers (hematologische maligniteiten) vormen ~10% van alle kankers. De drie hoofdgroepen zijn **leukemie, lymfoom en multipel myeloom**. Ze delen het kenmerk dat ze ontstaan uit afwijkende groei van bloedcellen in beenmerg/lymfoïde weefsels. Symptomen overlappen vaak met banale aandoeningen, wat diagnose kan vertragen.

1. Leukemie: Kanker van de witte bloedcellen in het beenmerg

Afwijkende, onrijpe witte cellen (blasten) vullen het beenmerg → verdringen normale productie (rode cellen, witte cellen, plaatjes).

Acute Leukemie (ALL, AML): Snel, ziek

• Extreme vermoeidheid/kortademigheid (anemie).
• Koorts/infecties (lage *functionele* witte cellen).
• Bloedingen/blauwe plekken (trombocytopenie).
• Bot/pijn, gezwollen lymfeklieren, lever/milt vergroting.
• Bloed: laag Hb, lage plaatjes, *hoog/laag* witte cellen **met blasten**.

Chronische Leukemie (CLL, CML): Langzaam, vaak toevallig ontdekt

• Vaak asymptomatisch (routine bloed: hoge lymfocyten CLL, hoge witte cellen met linkse verschuiving CML).
• Symptomen: vergrote lymfekliere/milt, nachtzweten, gewichtsverlies, frequente infecties, vermoeidheid.
• CML: BCR-ABL fusiegen (Philadelphia chromosoom) = target voor TKI's (imatinib).

2. Lymfoom: Kanker van het lymfeysteem (klieren/extranodaal)

Twee hoofdcategorieën:

Hodgkin Lymfoom (HL): Jonge volwassenen, goed geneesbaar

• Pijnloze zwelling lymfeklier (hals/mediastinum).
• B-symptomen: koorts >38°C, nachtzweten, ongewichtsverlies >10%/6mnd.
• Jeuk (pruritus), alcoholpijn bij klieren (zeldzaam, pathognomonisch).
• Diagnose: Reed-Sternberg cellen op biopt.

Non-Hodgkin Lymfoom (NHL): Heterogene groep (>60 subtypen)

• Meestvoorkomend: Diffuus Groot B-cel Lymfoom (DLBCL) - agressief; Folliculair Lymfoom - indolent.
• Symptomen: vergrote klieren, B-symptomen, extranodale klachten (buikpijn, ademnood, neurologisch, huid).
• Diagnose: Biopt + immunofenotypering + genetica.

3. Multipel Myeloom: Kanker van plasmacellen (antilichamenmakers)

Monoklonale proliferatie plasmacellen in beenmerg → monoklonaal gammapathie (M-proteïne).

• **CRAB criteria** (schade aan eindorganen): **C**alcium verhoogd, **R**enale insufficiëntie, **A**nemie, **B**otletsels (lytisch/fracturen).
• Overige: vermoeidheid (anemie), botpijn (rug/ribben), nierklachten (schuimende urines), infecties (hypogammaglobulinemie), zenuwklachten (perifere neuropathie, ruggemercomklemming).
• Hyperviscositeitssyndroom (bij hoge IgM/IgA): visuele stoornissen, hoofdpijn, neurologisch, bloedingen.
• Diagnose: Beenmergbiopsie (>10% plasmacellen of plasmacytoma) + M-proteïne + CRAB/SLIM criteria (nu ook biomarkers: vrije lichte ketens ratio >100, >60% plasmacellen, MRI >1 lession).

Wanneer naar de huisarts?

Bij **persisterende onverklaarbare symptomen** (>2-3 weken): ongewone vermoeidheid, ongewichtsverlies, nachtzweten, klieren die niet weggaan, frequente/ernstige infecties, blauwe plekken/bloedingen zonder oorzaak, botpijn, nierklachten. Een **eenvoudig bloedbeeld (CBC) + differentiatie + bloeduitstrijkje** is de eerste, cruciale stap. Afwijking → spoedverwijzing hematoloog.

Conclusie

Bloedkanker is divers. Vroegtijdige herkenning van de waarschuwingssignalen (vooral de combinatie van cytopeniën + blasten, of B-symptomen + lymfadenopathie, of CRAB criteria) leidt tot snellere diagnostiek en behandeling, wat de overleving en kwaliteit van leven aanzienlijk verbetert.