Jicht is een kristalgedeelte artritis veroorzaakt door depositie van monosodium-uraat (MSU) kristallen in gewrichten en weefsels, ten gevolge van hyperuricemie (su > 360 µmol/L / 6 mg/dL). Het is de meest voorkomende inflammatoire artritis bij mannen >40 jaar.

Pathofysiologie

• Urinezuur = afbraakproduct purines (endogeen 2/3, exogeen 1/3 via dieet).
• Nieren excretie 70%, darmen 30%.
• Ondersaturatie → kristallisatie in gewrichten (lage temperatuur, lage pH, hoog proteïne, trauma).
• MSU kristallen activeren NLRP3 inflammasome → IL-1β vrijgave → acute inflammatie.

Klinische fasen

1. Asymptomatische hyperuricemie: Geen behandeling (behalve bij zeer hoge waarden > 600 µmol/L of nierstenen).
2. Acute jichtaanval: Plotse hevige pijn, roodheid, zwelling, warmte, overgewricht – vaak MTP-1 (grote teen) (podagra), ook knie, elleboog, pols, vingers. Zelflimiterend 7-14 dagen.
3. Intercriticaal / chronische jicht: Herhaalde aanvallen, tophi (subcutane MSU deposieten), gewrichtsschade, erosies, chronische pijn, functionele beperking.
4. Nierbetrokkenheid: Uraatnierenstenen, uraatnephropathie (interstitiële fibrose).

Diagnostiek

• Goudstandaard: Polaire microscoop van synoviale vocht / tophus materiaal → naaldvormige MSU kristallen, negatief bifringent, intracellulair in neutrofielen.
• Bloeddicte urinezuur: ondersteunt, maar niet diagnostisch (kan normaal zijn tijdens aanval).
• Beeldvorming: RX (punched-out erosies, overhanging edge), echo (double contour sign, tophi, aggregaten), DECT (dual-energy CT – specifiek MSU).

Behandeling acute aanval (start zo snel mogelijk)

• Colchicine 0,5 mg 2-3x/dag (laag dosering, minder GI bijwerkingen dan oude 1 mg schema). Start binnen 12-24u.
• NSAID's: Indometacine 50 mg 3x/dag, naproxen 500 mg 2x/dag, ibuprofen 800 mg 3x/dag – 5-7 dagen. PPI bescherming.
• Corticosteroïden: Prednison 30-40 mg 5 dagen, dan afbouwen. Of intra-articulair (triamcinolon 20-40 mg) bij mono-articulair.
• Combinatie: NSAID + colchicine bij ernstige aanval.

Uraatverlagende therapie (ULT) – indicatie

• ≥2 aanvalsen/jaar, tophi, chronische jicht, nierstenen, radiologische erosies, CKD stadium ≥3.
• Doel: s-UA < 300 µmol/L (5 mg/dL), bij tophi < 240 µmol/L.
• Allopurinol: Start 100 mg/dd (50 mg bij CKD), titreren 4-wekelkelijk tot doel (max 800 mg). HLA-B*5801 screening bij Aziatische afkomst (Stevens-Johnson risico).
• Febuxostat: 40-80 mg/dd (niet bij CV risico – CARES studie).
• Probenecide / benzbromarone: Uricosurica, bij nierfalen minder geschikt.
• Pegloticase (IV): Refractaire jicht, specialist.

Prophylaxe tijdens ULT start: Colchicine 0,5 mg 1-2x/dag 3-6 maanden (vermijdt opvlamming).

Leefstijl & dieet

• Vermijd: organen, wild, schelpdieren, zoute vis, bier (guanosine), suiker (fructose → uraat), alcohol.
• Bevorder: laagvet zuivel (melk, kwark), vitamine C (500 mg), koffie, kersen, water (2-3 L), gewichtsverlies (gradueel).
• DASH / Mediterraan dieet – verlaagt uraat, verbetert metabool profiel.

Comorbiditeitsmanagement

Hypertensie (losartan verlaagt uraat), dyslipidemie, diabetes, obesitas, CKD, hartfalen – geïntegreerde aanpak.