Leverfunctietesten (LFT's) zijn een panel bloedtests dat de gezondheid van de lever reflecteert. Ze meten enzymen (cytolyse), synthetische functie (albumine, stollingsfactoren), excretie (bilirubine) en cholestase. Een enkel afwijkende waarde is geen diagnose; het patroon, de mate, de trend en de klinische context zijn beslissend.

Belangrijkste Parameters en Referentiewaarden (Indicatief, Lab-afhankelijk)

Parameter	Afkorting	Referentie (M/V)	Hoofdfunctie
Alanine aminotransferase	ALT / ALAT / SGPT	<35-45 U/L	Hepatocytair enzym, specifiek voor lever
Aspartaat aminotransferase	AST / ASAT / SGOT	<35-40 U/L	Mitochondriaal enzym, ook in hart, spier, nieren, hersenen
Gamma-glutamyltransferase	GGT / γ-GT	M: <55, V: <38 U/L	Cholestase, alcohol, medicamenteus, lever/galwegen
Alkalische fosfatase	ALP / AF	30-120 U/L	Cholestase, bot, placenta, darm, nieren
Bilirubine totaal	Bili-tot	<17-21 µmol/L (<1,0-1,2 mg/dL)	Afbraak heme → leverconjugatie → gal → urine/stol
Bilirubine geconjugeerd	Bili-conj	<3-5 µmol/L	Levercellen conjugeren → excretie in gal
Albumine	Alb	35-50 g/L (3,5-5,0 g/dL)	Synthese lever, oncotische druk, transport
Prothrombinetijd / INR	PT / INR	11-14 sec / 0,9-1,1	Synthese stollingsfactoren (II, VII, IX, X) – vit K afhankelijk
Partiële tromboplastinetijd	aPTT	25-35 sec	Intrinsieke/gezamelijke stollingsweg

Interpretatiepatronen

1. Hepatocellulair (Cytolytisch) Patroon

• ALT > AST (meestal), beide verhoogd (2-1000x ULN).
• Oorzaken: Virale hepatitis (A,B,C,D,E), auto-immuun hepatitis, medicamenteus (DILI), alcoholische hepatitis (AST/ALT >2:1), NAFLD/NASH, ischemische hepatitis (schoklever), Wilson, α1-antitrypsine deficiëntie.
• ALT >1000: acuut (virale, medicamenteus, ischemisch, auto-immuun).

2. Cholestatisch Patroon

• ALP en/of GGT disproportionaal verhoogd (>ALT/AST). Bilirubine kan normaal of verhoogd.
• Intrahepatisch: PBC, PSC, medicamenteus, sepsis, zwangerschapscholestase, sarcoïdose, infiltratieve ziekten.
• Extrahepatisch: Galstenen (choledocholithiasis), klierkanker, cholangio carcinomas, stricteer, pancreatitis.
• GGT + ALP beide verhoogd → lever/galwegen oorsprong. ALP verhoogd, GGT normaal → bot/zwangerschap/darm.

3. Gemengd Patroon

Zowel cytolytisch als cholestatisch (bijv. medicamenteus, alcohol, PSC, metastasen).

4. Geïsoleerde Verhogingen

• GGT alleen: Alcohol, medicijnen (enzyme inductie), metabolisch syndroom, diabetes, obesitas. Geen bewijs voor leverziekte alleen.
• ALP alleen: Botziektes (Paget, metastasen), zwangerschap, kinderjaren (groei), darmziektes. Bevestig met GGT of ALP-isoenzymen.
• AST > ALT (2:1): Alcoholische leverziekte, cirrose, niet-lever oorsprong (hart, spier).
• Bilirubine alleen (ongeconjugeerd): Gilbert syndroom (benign, UGT1A1 polymorfisme), hemolyse, niet CRISPR.

Klinische Context en Vervolg

• Asymptomatische, lichte verhooging (<2x ULN): Herhalen na 2-4 weken (nuchter), alcohol/medicijnen stoppen, metabole screening. Meestal normaliseert.
• Symptomatisch / hoge verhooging / progressief: Uitgebreide anamnese (medicijnen, alcohol, reizen, seksueel, familie), fysicaal (hepatomegalie, splenomegalie, ascites, tekenen chronisch leverziekte), beeldvorming (echo lever, elastografie/FibroScan, MRI/CT), serologie (virale hepatitis, auto-immuun), genetica, eventueel leverbiopsie.
• Acute leverfalen (ALF): INR >1,5 + encephalopathie bij geen voorgaande leverziekte → ICU, transplantatiecentrum.

Praktische Tips

• Nuchter afnemen (vooral triglyceriden, glucose, maar ook LFT's stabieler).
• Vermijd alcohol 24-48u voor test (GGT, AST stijgen snel).
• Medicijnen doorgeven (paracetamol, statines, antibiotica, NSAID's, supplementen, kruiden).
• ALT/AST ratio, De Ritis ratio (AST/ALT), GGT/ALP ratio helpen differentiatie.
• FibroScan (transiente elastografie): non-invasieve leverstijfheid (kPa) → fibrose stadiering (F0-F4).
• ELF test, FIB-4, APRI, NFS: non-invasieve fibrosescore uit routine bloedwaarden.

Let op: LFT's interpreteren is vakwerk. Huisarts start, internist-hepatoloog/MDL-arts bevestigt en behandelt. Zelfdiagnose op basis van één waarde is gevaarlijk.