Tremor = ritmische, onvrijwillige oscillatoire beweging van een lichaamsdeel. Classificatie: rusttremor, actietremor (kinetisch, intentie, houding), task-specifiek. Differentiaaldiagnose is cruciaal voor behandeling.

1. Ziekte van Parkinson (ZvP) – rusttremor

• Pathologie: degeneratie dopaminergic neuronen substantia nigra pars compacta → dopaminegebrek in striatum.
• Kenmerken: 4-6 Hz rusttremor ('pill-rolling'), unilateraal begin, vermindert bij actie/slaap. + Bradykinesie, rigiditeit, houdingsinstabiliteit (TRAP).
• Overige: micrografie, hypomimie, dysartrie, obstipatie, REM-slaapstoornis, depressie, cognitieve afname.
• Behandeling: Levodopa/carbidopa (goudstandaard), dopamine-agonisten (pramipexol, ropinirol), MAO-B remmers, COMT-remmers, amantadine. Diepe hersenstimulatie (STN/GPi) bij geavanceerde ziekte/fluctuaties.

2. Essentiële tremor (ET) – actietremor

• Prevalentie: meest voorkomende bewegingstoornis, 14% >65 yr. Autosomal dominant (50% familiaal).
• Kenmerken: 8-12 Hz posturale/kinetische tremor handen (bij uitstrekken, drinken, schrijven). Kan hoofd (ja/nee), stem, benen, trunk aantasten. Verergering: stress, vermoeidheid, cafeïne, hitte/koud.
• Behandeling: Propranolol (β-blokker, eerste keus), primidone (anti-epilepticum), topiramaat, gabapentine. Bij refractair: botuline toxine A (handen/stem), diepe hersenstimulatie (VIM thalamus), gefocuste ultrasound (thalamotomie). Fysiotherapie (gewichtsbevestiging, adaptieve hulpmiddelen).

3. Multiple sclerose (MS) – intention tremor / cerebellair

• Pathologie: auto-immuun demyelinisatie CNS → verstoorde cerebellaire paden.
• Tremor: intentietremor (bij doelgerichte beweging), posturale tremor, hoofdtrilling. Meestal bilateraal, asymmetrisch. 25-50% MS-patiënten.
• Overige symptomen: gevoelsverlies (unilateraal), optic neuritis, motorische zwakte, ataxie, sphincterklachten, cognitief, fatigue, Uhthoff-fenomeen.
• Behandeling: DMT's (interferon, glatiramer, natalizumab, ocrelizumab, etc.) – remmen ziekteactiviteit. Symptomatisch: isoniazide, carbamazepine, clonazepam, ondansetron (anecdotisch). Diepe hersenstimulatie (VIM) bij refractaire tremor. Fysiotherapie/ergotherapie.

4. Overige belangrijke differentiaaldiagnoses

Diagnostische aanpak

1. Gedetailleerde anamnese (onset, progressie, trigger, familie, medicijnen, alcohol, cafeïne).
2. Neurologisch onderzoek: tremor karakteristieken (rust/houding/actie, frequentie, amplitude, distributie), overige tekenen (bradykinesie, rigiditeit, ataxie, spasticiteit, reflexen).
3. DaT-SPECT (ZvP vs ET), MRI hersenen (structuur, MS, tumor), bloed (TSH, koper/ceruloplasmine, lever, vitamines), EMG/accelerometrie (frequentieanalyse).

Conclusie

Tremor is een symptoom, geen diagnose. Nauwkeurige classificatie en etiologische diagnose leiden tot gerichte therapie. Multidisciplinair (neuroloog, bewegingstoornissen expert, neurochirurg, fysiotherapeut) geeft beste uitkomst.

Aandoening	Tremor type	Kenmerken
Dystonie	Task-specifiek (schrijverkramp, muzikant)	Co-contractie antagonistische spieren → abnormale houding. Sensorische tricks (geste antagoniste).
Cerebellaire aandoeningen (ataxie, tumor, stroke)	Intentie tremor	Ataxie, dysmetrie, dysdiadochokinese, nystagmus.
Wilson ziekte	Wing-beating tremor (proximale extremiteit)	Jonge leeftijd, lever/neuro/psych, Kayser-Fleischer ringen, laag ceruloplasmine.
Hyperthyreoïdie	Fijn, posturaal	Tachycardie, gewichtsverlies, hitte-intolerantie, oogklachten. Verdwijnt na euthyreoid.
Medicamenteus (β-agonisten, lithium, valproaat, antidepressiva, neuroleptica, cafeïne, alcohol withdrawal)	Fijn, posturaal/actie	Tijdelijk, dosisgerelateerd. Stop/verlaag medicijn.
Orthostatische tremor	13-18 Hz benen bij staan	Onzeker gevoel benen, verdwijnt bij lopen/zitten. Zeldzaam.
Functionele (psychogene) tremor	Variabel, onconsistent	Afleidbaarheid, entrainment, plotselinge onset, psychologische stressor. Diagnose per exclusie + positieve tekenen.