Wat zijn anticoagulantia?

Anticoagulantia ('bloedverdunners') voorkomen of behandelen bloedstolsels (tromben). Ze worden gebruikt voor: voorkomen beroerte/hartinfarct (bij boemerang, hartritmestoornissen, kunstkleppen), behandeling diepe veneuze trombose (DVT) en longembolie (LE). Ze lossen *bestaande* stolsels niet op (daarvoor trombolytica), maar voorkomen uitgroei/nieuwe stolsels.

Belangrijkste groepen en middelen

1. Vitamine K Antagonisten (VKA)

• Warfarine (Coumadin): Blokkeert vitamine K afhankelijke stollingsfactoren (II, VII, IX, X). Nodig: regelmatige INR-controle (doelmeestal 2.0-3.0). Interacties met veel medicijnen/voeding (vit K rijk: groene bladgroenten). Teratogeen (cat X): absoluut verboden in zwangerschap. Bijwerkingen: bloedingen (levenbedreigend), haaruitval, maagklachten.
• Acenocoumarol, Fenprocoumon: Vergelijkbaar, kortere halfwaardstijd.

2. Heparines (Parenteraal: spuit/infusie)

• Ongefractioneerde Heparine (UFH): Snelle werking, korte halfwaardstijd, IV infusie. Monitoring via aPTT. Gebruik: acute situaties, operaties, zwangerschap (veilig). Risico: HIT (heparine geïnduceerde trombocytopenie), osteoporose bij langdurig gebruik.
• Laag Moleculaire Heparines (LMWH): Enoxaparine (Clexane), Dalteparine, Nadroparine. Subcutaan 1-2x/dag. Voorspelbaardere werking, minder monitoring, minder HIT/osteoporose. Gebruik: DVT/LE behandeling/profylaxe, zwangerschap, oncologie. Nierdosis aanpassen bij nierfalen.
• Fondaparinux: Synthetisch pentasaccharide, specifiek anti-Xa. 1x/dag subcutaan. Geen HIT risico. Nieruit scheiding.

3. Directe Orale Anticoagulantia (DOAC's / NOAC's) – Nu 1e keus bij veel indicaties

Geen routinematige bloedcontrole nodig, vaste dosering, minder voedsel/interacties, kortere halfwaardstijd. Nierfunctie (eGFR) bepalend voor keuze/dosering.

• Directe Trombine Remmers: Dabigatran (Pradaxa). 2x/dag. Antidoot: Idarucizumab.
• Directe Factor Xa Remmers: Rivaroxaban (Xarelto, 1x/dag), Apixaban (Eliquis, 2x/dag), Edoxaban (Lixiana, 1x/dag). Antidoot: Andexanet alfa.

Indicaties: NVAF (niet-valvulaire boemerang), DVT/LE behandeling/profylaxe na heup/knie operatie.

4. Antiplaatjesmiddelen (Geen anticoagulantia, maar relevant)

• Clopidogrel (Plavix), Ticagrelor, Prasugrel: P2Y12 remmers. Voorkomen plakking bloedplaatjes. Standaard na stentplaatsing, hartinfarct, beroerte.
• Ticlopidine: Ouder, meer bijwerkingen (neutropenie, TTP), zelden gebruikt.
• Aspirine (Cyclooxygenase remmer): Laag dose (80-100mg) voor secundaire preventie hart/vaat.

Kritieke veiligheidsregels voor patiënten

1. Neem precies zoals voorgeschreven. Niemals een dosis missen of verdubbelen.
2. Meld *elke* bloeding: langdurig bloeden snijwond, neusbloedingen >10 min, donkere/rode urine/ontlasting, onverklaarbare blauwe plekken, zware menstruatie.
3. Informeer *alle* behandelaars (tandarts, chirurg, fysio) over gebruik.
4. Let op interacties: NSAID's (ibuprofen, diclofenac, naproxen) verhouden bloedingsrisico enorm. Paracetamol veiliger. Antibiotica, antifungals, kruiden (ginkgo, hypericum, knoflook supplementen) kunnen interacteren.
5. Zwangerschapswens: Overleg *vooraf* met trombosedienst/huisarts. Warfarine teratogeen. LMWH/DOAC's hebben specifieke protocollen.
6. Identiteitsbewijs: Draag een anticoagulantiepasje of medische armband.

Samenvattend

De keuze hangt af van indicatie, nierfunctie, leeftijd, zwangerschap, kosten, patiëntvoorkeur. DOAC's zijn nu vaak 1e keus bij NVAF en VTE, maar VKA blijft gouden standaard bij mechanische hartkleppen, antifosfolipide syndroom, ernstige nierfalen. Heparines voor acute/peri-operatieve/zwangerschapssituaties. Altijd onder supervisie van huisarts/trombosedienst.