Wat is trombocytopenie?
Trombocytopenie = te lage hoeveelheid bloedplaatjes (trombocyten) < 150 x 10⁹/L. Bloedplaatjes zijn essentieel voor primaire hemostase (eerste stolselvorming). Symptomen pas bij < 50: blauwe plekken (ecchymoses), petechiën (puntbloeding huid), neus/ tandvleesbloedingen, langdurig bloeden na snede/tandarts, zware menstruatie. < 20-10: risico op spontane inwendige bloedingen (hersenen, darmen) → levensbedreigend.
Oorzaken bepalen de behandeling
De behandeling richt zich op de *onderliggende oorzaak*. Belangrijkste mechanismen:
- Minder productie in beenmerg (leukemie, chemotherapie, vit B12/foliumzuur tekort, alcohol, virussen, aplastische anemie).
- Verhoogde afbraak in milt (vergrote milt / splenomegalie bij levercirrose, malaria, Gaucher).
- Verhoogde vernietiging in bloed (auto-immuun: ITP, medicijnen, HIT, TTP/HUS, DIC, sepsis).
Behandelopties per situatie
1. Afwachten & Ondersteunend (Milde, asymptomatische, >50)
Geen actieve behandeling nodig. Controle bloodtellingen. Vermijd contactsporen, NSAID's, aspirine (tenzij cardiologisch geïndiceerd). Tandarts/huisarts informeren.
2. Behandeling van de oorzaak
- Medicijninduced: Verantwoordelijk medicijn staken/vervangen (bijv. heparine → argatroban/fondaparinux bij HIT).
- Infectie: Antibiotica/antivirals.
- Vitamine tekort: B12/foliumzuur suppletie.
- Alcohol: Staken herstelt vaak binnen dagen-weken.
3. Auto-immuun (ITP - Immune Trombocytopenische Purpura)
- Corticosteroïden (prednison/dexamethason): 1e keus. Remmen antilichaamproductie. Meestal effect binnen dagen. Bijwerkingen bij langdurig gebruik.
- IVIG (Intraveneuze Immunoglobulinen): Snelle stijging (24-48u) voor acute bloeding of pre-operatief. Kosteffectief? Kortdurend effect (2-4 wken).
- Anti-D immunoglobuline (WinRho): Alleen bij Rh+ patiënten met milt. Snel, minder bijwerkingen dan IVIG.
- TPO-R agonistia (Romiplostim, Eltrombopag): Stimuleren beenmergproductie. 2e/3e lijn, chronisch ITP.
- Immunosuppressiva (Rituximab, Cytoxan, Imuran, MMF): Bij refractair ITP. Rituximab (anti-CD20) hoge responsraties.
- Splenectomie (miltverwijdering): Eerder standaard, nu na falen medicamenteus (laparoscopisch). Risico: overweldigende infecties (geencapsuleerde bacteriën) → vaccinatie (pneumokok, meningo, Haemophilus), profylactische antibiotica.
4. Trombocyten Transfusie
Alleen bij:
- Actieve levensbedreigende bloeding (ongeacht telling).
- Procedures met hoog bloedingsrisico (neuraxis, oog, long) bij telling < 50 (of < 100 neurochirurgie).
- Prophylaxe bij telling < 10 (of < 20 bij koorts/sepsis).
Let op: Transfusies werken minder goed/ korter bij auto-immuun vernietiging (ITP) – antilichamen doden gedoneerde plaquetten ook. HLA-gematched/geïrradieerd bij herhaalde refractaire transfusies.
5. Plasmaferese (Plasma-uitwisseling)
Indicatie: TTP (Trombotische Trombocytopenische Purpura) – medisch spoedgeval! ADAMTS13 deficiëntie → ultra-grote vWF multimeren → micro-tromben → trombocytopenie, hemolyse, nierschade, neurologie, koorts. Plasmaferese verwijdert inhibitoren/aanmaak ADAMTS13 + vervangt plasma. Dagelijks tot remissie. Levensreddend.
6. Specifieke entiteiten
- HIT: Alle heparine stopen, direct alternatief anticoagulans (argatroban, bivalirudine, fondaparinux, DOAC). Geen plaquettransfusies (paradoxaal verhoogt tromboserisico).
- Chemotherapie geïnduceerd: Ondersteunend (transfusies bij <10 of bloeding), TPO-agonisten soms preventief. Wachttijd tot beenmerg herstelt.
- Gestatie trombocytopenie: Meestal mild (>70), geen behandeling nodig. Uitsluiten: HELLP, ITP, TTP.
Conclusie
Trombocytopenie is een symptoom, geen ziekte. De behandeling is 'maatwerk' gebaseerd op oorzaak, ernst, bloedingsrisico en comorbiditeit. Samenwerking huisarts - hematoloog is essentieel.
