Wat is plaveiseldysplasie?
Dysplasie = abnormale celgroei en differentiatie. Plaveiselepitheel = afgevlakte, schubvormige cellen die holtes/oppervlakken bekleden (huid, slokdarm, servix, longblaasjes, vagina, anus). Plaveiseldysplasie is geen kanker, maar een voorstadium dat kan progresseren naar plaveiselcelcarcinoom.
Waar treedt het op?
- Servix (baarmoederhals): Meest bestudeerd. Transformatiezone: overgang plaveiseel (ectocervix) → cilinder epiteel (endocervix)
- Slokdarm: Barrett-oesofagus (metaplasie) → dysplasie → carcinoom
- Longen: Bronchiale dysplasie (roken!)
- Anus: HPV-gerelateerd, verhoogd risico MSM, HIV+
- Hoofd-hals: Mondbodem, tong, farynx
Graadindeling (WHO / Bethesda systeem)
| Graad | Terminologie | Celverandering | Kankerrisico | Behandeling |
|---|
| Laag (LSIL) | Milde dysplasie / CIN 1 | Onder 1/3 epitheldikte | Laag, vaak spontaan regressie | Controle (Pap/HPV na 12m) |
| Middelmatig | CIN 2 | 1/3 - 2/3 epitheldikte | Matig | Ablatie/excisie of controle |
| Hoog (HSIL) | Ernstige dysplasie / CIN 3 / CIS (carcinoma in situ) | >2/3 tot volle dikte | Hoog (CIS → invasief ca 30-50% onbehandeld) | Excisie (LLETZ, conisatie) verplicht |
Diagnostiek
- Pap-smear (cervicaal): Cytologie, screening 30-60 jaar (5-jaarlijks NL)
- HPV-test: Primair screeningsinstrument (hrHPV), hogere sensitiviteit
- Colposcopie + biopsie: Gold standard voor graadbepaling
- Endoscopie + biopsie: Slokdarm, longen, anus
Microscopisch beeld
- Cellen: onregelmatig gerangschikt, polariteit verlies
- Kernen: vergroot, hyperchromatisch, irregulariteiten, mitosen (ook in bovenste lagen)
- Stratificatie: verlopen, onvolledig
HPV: de motor achter cervicale dysplasie
- Hoge risico HPV (16, 18, 31, 33, 45, 52, 58) → E6/E7 oncoproteïnen → p53/Rb degradatie → ongehinderde celdeling
- Vaccinatie (9-valent) voorkomt ~90% cervicale dysplasie/kanker
- Meeste HPV-infecties clearen spontaan (<2 jaar)
Behandeling per lokalisatie
- Servix: LLETZ (large loop excision), conisatie, laser, koudcoagulatie. Vruchtbaarheid behoud mogelijk.
- Slokdarm (Barrett met HGD): Endoscopische resectie (EMR/ESD), radiofrequentieablatie (RFA), photodynamische therapie
- Anus: Topicale therapie (imiquimod, 5-FU), electrocauterisatie, laser, excisie
- Longen: Bronchoscopische behandeling, chirurgische resectie, radiotherapie
Follow-up na behandeling
- Servix: HPV-test + cytologie na 6-12 maanden, daarna 3-jaarlijks
- Slokdarm: Endoscopie 3-maandelijks → 6-maandelijks → jaarlijks
- Recidiefrisico blijft bestaan (veldverandering, persistente HPV)
Kernboodschap: Dysplasie ≠ kanker. Het is een venster van kans voor detectie en behandeling vóór invasieve kanker ontstaat. Screening werkt.
Gezondheid en Ziekte © https://www.gezond.win
