Gewrichtspijn (artrose, reumatoïde artritis, fibromyalgie, overbelasting) wordt vaak behandeld met topicale capsaïcine crème (0,025-0,075%). De bewijslage is matig tot goed voor pijnverlichting, maar correcte toepassing en verwachtingmanagement zijn cruciaal.

Werkingsmechanisme: van verbranding tot verlichting

1. Capsaïcine bindt **TRPV1** op C-vezel nociceptoren in huid/gewrichtskapsel/synovium.
2. Acute fase: **stof P vrijkoming** → neurogene inflammatie → verbranding, roodheid, jeuk, *tijdelijke pijnverergering*.
3. Chronisch (herhaalde toepassing 3-4x/dag, 1-2 weken): **stof P depletie** → zenuwen lossen pijnsignaalafgifte → **analgesie**.
4. Effect duurt zolang toepassing voort + 1-3 weken na stoppen.

Bewijslage (RCT's & meta-analyses)

Producten & keuze

• OTC crème/gel 0,025% - 0,075% (Axsain®, Zostrix®, huismerk): standaard voor perifere pijn (artrose, spieren). Goedkoop, zelf te doseren.
• Maatwerk-compounded crème (apotheek): hogere % mogelijk (0,1-0,25%), maar meer irritatie. Alleen op recept.
• Qutenza® 8% pleister: *enkel medisch* (pijnpoli, neurologie, KNO). 1x per 3 maanden. Voor PHN/DPN.
• DIY (cayenne + appelciderazijn / olijfolie / aloë vera): concentratie onzeker, hygiëne risico. Alleen lichte klachten, intacte huid, na testplek.

Toepassingsinstructies (voor maximaal effect & minimale irritatie)

1. Testplek: 1 druppel op binnenpol 24u. Reactie? → niet gebruiken.
2. Schoon huid: was met water/zeep, droog tappen. *Geen* crème/olie erop.
3. Dunne laag: erwtgrootte per pijnlijk gebied. *Niet* inmasseren (verspreidt naar gevoelige gebieden).
4. Handen wassen *direct* na aanbrengen (zeep, water, nagelborsteltje). Handschoenen (nitril) beter.
5. Frequentie: 3-4x/dag. Minder = minder effect. Meer = meer irritatie.
6. Geduld: vol effect na **1-2 weken**. Eerste dagen: verbranding/jeuk = *goed teken* (stof P vrijkomt).
7. Geen occlusief verband, geen warmtebron (kruik, elektrisch kussen).
8. Stoppen: afbouw over 1 week (verminderen frequentie) → voorkomt rebound pijn.

Bijwerkingen & management

• Verbranding/jeuk/roodheid (80-90%): normaal, daalt na 1-2 weken. Koelen (ventilator, koude waslap *na* intrekken), antihistaminicum oraal (cetirizine) kan helpen.
• Erge irritatie / vesciculatie / ecchymose: stoppen, azijn 1:10 afwassen, huisarts.
• Oogcontact: direct 15 min spoelen met lauwwarm water, oogarts/SEH.

Interacties & contra-indicaties

• Orale anticoagulantiënten / antiplaatjes / NSAID's: topicaal capsaïcine *kan* systemisch absorberen (laag) → theoretisch verhoogd bloedingsrisico. Monitoren.
• ACE-remmers: geen bewijs voor interactie topicaal, maar voorzichtig.
• Zwangerschap/lactatie: topicaal kleine gebieden waarschijnlijk veilig, onvoldoende data. Arts raadplegen.
• Kinderen < 12 jaar: niet geïndiceerd (OTC).
• Open wonden / eczema / psoriasis / bestralingshuid / zonnebrand: contra-indicatie.

DIY recept (alleen voor ervaren gebruikers, intacte huid, na testplek)

Cayenne-appelciderazijn compress: 1 eetlepel cayennepoeder + 100 ml appelciderazijn, 10 min trekken, zijfen. Gaze compress 15-20 min op pijnlijke plek. Azijn helpt cayenne na afloop van huid wassen. Handschoenen dragen!

Topicale capsaïcine is een **waardevol, evidence-based adjunct voor chronische gewrichts-/spierpijn**. Het vereist discipline (3-4x/dag, wekenlang), tolerantie voor initiële verbranding, en strikte hygiëne. Voor de meeste patiënten is een **OTC 0,025-0,075% crème het beste startpunt**. Bij neuropathische pijn (gordelroos, diabetisch): vraag pijnpoli naar **Qutenza® 8% pleister**. Zelfgemaakt is leuk, maar minder betrouwbaar.