Slapeloosheidssymptomen: inslaapproblemen vs. slaaponderhoudsproblemen. Niet statisch: ouderen klachten meer over onderhoud, jongeren over inslapen. Categorieën bieden ankers voor farmacologische/niet-farmacologische interventies.

Definitie (ICSD-2)

A. Klacht: inslaap, onderhoud, vroege ontwaking, niet-herstellende slechte slaap. B. Ondanks voldoende kans/omstandigheden. C. ≥1 dagklacht: vermoeidheid/malaise, aandacht/concentratie/geheugen, sociaal/beroeps/school, stemming/prikkelbaarheid, dagslaperigheid, motivatie/energie/initiatief, fouten/ongelukken werk/rijden, spanning/hoofdpijn/GI, zorgen over slaap.

Classificatie

Primair (duur <1 maand, geen somatische/psychische oorzaak) vs. Secundair (onderliggend medisch/psychiatrisch/omgevingsmatig). Steeds meer als 'spectrum' gezien.

Subtypen

• Psychrofysiologische: onadaptief gedrag (bed = opwinding). Vaak duidelijke trigger, maar chronifieert na oplossing trigger.
• Paradoxale (voorheen 'slaap state misperceptie'): subjectieve slaap << objectieve (actigrafie/polysomnografie). Rapporteren 1-2u slaap, maar geen dagslaperigheid/functionele stoornis. Perceptie slechte slaap → psychologische stress.
• Secundair aan psychiatrie/substance: behandeling onderliggende stoornis lost slapeloosheid op. Let op: veelvoorkomende medicijnen (bètablokkers, corticosteroïden, antidepressiva, antihypertensiva, statines, OTC verkoudheid/allergie) veroorzaken slapeloosheid.

Slapeloosheid met korte slaapduur (<6u objectief)

Biologisch actievere vorm. Significant hoger risico: hypertensie, hartaanval, CVA, diabetes, osteoporose, neurocognitieve stoornissen vs. slapeloosheid >6u. Verhoogde cortisol, insulineresistentie → calorie-inname/gewicht. Doodsrisico mannen 4x hoger vs. paradoxale slapeloosheid.

Behandelimplicaties

Paradoxale: geen medicatie, therapie gericht op perceptie/gedrag. Korte slaapduur: agressieve sedatief-hypnotica + multidisciplinair vroeg in ziekteverloop.