Drie hoofdcategorieën van oorzaken
Volgens Mayo Clinic: leefstijl, psychisch, medisch. Vaak een combinatie.
Leefstijlfactoren (meest voorkomend)
- Lange perioden staan/zitten (zwaartekracht → veneuze stasis)
- Overgewicht (belasting benen, verminderde veneuze terugstroom)
- Onvoldoende beweging (geen spierpompactivering)
- Hoge hakken (kuitspier verkort, minder pompactie)
- Zoutrijk dieet (vochtretentie → oedeem)
- Alcohol/cafeïne excess (vochtbalans)
- Roken (vaatschade)
Psychische factoren
Depressie, chronische stress, angst → somatische klachten (vermoeidheid, pijn), verminderde activiteit → circulus vitiosus.
Medische oorzaken (vereisen diagnostiek)
- Chronische veneuze insufficientie (CVI) / spataderen
- Perifeer arterieel vaatlijden (PAV) → claudicatio
- Hartfalen (rechterventriculair → vochtretentie)
- Nierfalen / levercirrose (hypoalbuminemie → oedeem)
- Schildklieraandoeningen
- Medicijnbijwerkingen (calciumantagonisten, NSAID's, corticoïdes)
- Lymfoedeem
- Restless legs syndroom (nachtrusteloosheid → dagvermoeidheid)
Zelfzorg die werkt
Beweging = medicijn
Activeren spierpomp → verbetert arteriële en veneuze flow. Wandelen, fietsen, zwemmen, beenoefeningen (kuitspieren).
Dieet
- Zoutbeperking (<5-6 g/dag)
- Voldoende eiwit (albumine)
- Antioxidantenrijk (groente/fruit)
- Beperk alcohol/cafeïne
Fysieke maatregelen
- Beenhooglaging (boven hart, 3-4x/daags 15-20 min, nachtelijks kussen onder matras)
- Compressiekousen (klasse I/II) – alleen na uitsluiten PAV (ABI meten!)
- Koude douches benen (vasoconstrictie)
- Massage (richting hart) – niet bij acute DVT/erysipelas
- Warme bad (spierontspanning) – niet te heet, niet te lang bij CVI
Wanneer naar de huisarts?
- Klachten >2 weken ondanks zelfzorg
- Asymmetrische zwelling/pijn (DVT-verdenking)
- Huidveranderingen (rode, warme, schilferende huid, ulcus)
- Korte adem, koorts, plotselinge pijn
- Bekende hart/nier/leverziekte
Chirurgische opties (bij CVI)
Ablatie (laser/RFA), sclerotherapie, stripping, klepreparatie. Bespreken met vaatchirurg.
