Wat is trombocytopenie?

Trombocytopenie: trombocyten (bloedplaatjes) <100 x 10⁹/L. Bij <20 x 10⁹/L: risico op spontane bloeding (inwendig/uitwendig), inclusief intracraniële bloeding. Vaak auto-immuun (ITP), maar ook door medicijnen, infecties, leverziektes, alcohol, vitamine B12/foliumtekort, MDS, leukemie.

Kern verpleegkundige diagnoses (NANDA-I) en interventies

1. Risico op letsel (Risk for Injury)

Gerelateerd aan: trombocytopenie, bloedingsneiging, valrisico door duizeligheid/anemie.

• Observatie: Dagelijks bloedingscore (bijv. WHO-schaal), trombocyten, Hb, vitale functies.
• Omgeving: Lage bed, siderails, goede verlichting, anti-slip matten, oproepknop bereikbaar.
• Activiteiten: Zachte tandenborstel, elektrisch scheermesje, geen intramusculaire injecties, vermijd scherpe voorwerpen.
• Voorlichting: Patiënt/gezin over bloedingstekenen (petechiën, ecchymosen, neusbloeden, tandvleesbloeden, zwarte stoel, rode urine).
• Valpreventieprotocol: Risico-inschatting (Morse), hulpmiddelen, begeleiding.

2. Risico op ineffectieve bescherming (Risk for Ineffective Protection)

Gerelateerd aan: Secundaire anemie, duizeligheid, veranderde kinesthetische waarneming, verlaagde weerstand (corticosteroïden/immunosuppressiva).

• Mobiliteitsbegeleiding, hulpmiddelen (loopraam, rolstoel).
• Sturzprophylaxe (zie boven).
• Infectiepreventie: handhygiëne, beperkt bezoek bij neutropenie, voedselhygiëne, cateterzorg.
• Vaccinatie-status controleren (geen levende vaccins bij immunosuppressie).

3. Risico op infectie (Risk for Infection)

Gerelateerd aan: Corticosteroïden, immunosuppressiva (rituximab, cyclosporine), splenectomie, lage granulocyten.

• Temperatuur 4x/dag monitoren (koortskwaad: >38,3°C of >38,0°C 1 uur).
• Leukocyten/differentiatie dagelijks.
• Standaard voorzorgsmaatregelen, beschermende isolatie bij diepe neutropenie (<0,5 x 10⁹/L).
• Vroegtijdige antibiotica bij febrile neutropenie (protocol).
• Huid-/slijmvlieszorg: vochtig houden, drukvoorkoming.

4. Verstoorde sensorische waarneming (Disturbed Sensory Perception)

Gerelateerd aan: Anemie (secundair aan bloeding) → cerebrale hypoxie → duizeligheid, verwardheid, zwakte.

• Hb, hematocriet, reticulocyten monitoren.
• Langzame verplaatsingen (orthostatische hypotensie voorkomen).
• Omgeving rustig, helder, herkenbaar.
• Reorientatie bij verwardheid.

5. Risico op vochtvolumetekort (Risk for Deficient Fluid Volume)

Gerelateerd aan: Bloeding (GI, urineus, intraoperatief), verminderde inname, verhoogde verlies.

• In/uit-registratie, dagelijkse gewicht, huidturgor, slijmvliezen, urinekleur/hoeveelheid.
• IV-vloeistoffen / trombocytenconcentraattransfusie per protocol (bijv. <10 x 10⁹/L of bloeding).
• Bloedingsscore registreren.

Interdisciplinaire samenwerking

Hematoloog, apotheker (medicatiereview), diëtist (voeding bij anemie), fysiotherapeut (mobilisatie), psycholoog (coping met chronische ziekte).

Evaluatie

Dagelijks: bloedingscore, trombocyten, vitale functies, mobiliteit, pijn, welzijn. Plan aanpassen bij verandering.