Wat is een spinale hoofdpijn?

Een spinale hoofdpijn (post-durale punctie hoofdpijn, PDPH) ontstaat na een lek van cerebrospinale vloeistof (CSF) door de dura mater, meestal na een lumbale punctie (ruggenprik), spinale anesthesie, of traumatica. De drukdaling zorgt ervoor dat de hersenen 'zakken' in de schedel, wat tractie uitoefent op gevoelige structuren (bloedvaten, zenuwen, meninges). Kenmerkend: hoofdpijn die erger wordt bij staan/zitten en verdwijnt bij liggen (orthostatisch).

Hoe cafeïne werkt

Cafeïne is een vasoconstrictor (bloedvatenvernauwer) en antagonisteert adenosine-receptoren. In de hersenen verhoogt dit de cerebrale bloedstroomweerstand en – cruciaal – verhoogt het de CSF-productie en/of verlaagt de CSF-absorptie, wat de druk tijdelijk normaliseert. Het geneest het lek niet, maar verlicht symptomen gedurende de natuurlijke genezing (meestal dagen tot weken).

Toedieningsvormen en dosering

• Oraal: koffie, thee, cafeïnetabletten (bijv. 300 mg oraal). Eerstelijns, conservatief.
• Intraveneus: 500 mg cafeïne natriumbentrazoaat in 500 ml fysiologisch zout, 30-60 min infunderen. Effectiever, snellere werking. Gebruikt bij falende orale therapie of ernstige klachten.
• Epidurale bloedpatch (gouden standaard): autologe bloed in de epidurale ruimte → 'plakt' het lek dicht. Succeskans >90%. Cafeïne is een brug of alternatief als bloedpatch niet kan/gewenst.

Timing en herkenning

Symptomen beginnen meestal 12-24 uur na punctie, soms pas na 3-5 dagen (thuis). Bij plotselinge orthostatische hoofdpijn na ruggenprik/anesthesie: contacteer de behandelende anesthesioloog/neurolog.

Beperkingen en voorzorg

• Cafeïne is symptomatisch, niet curatief.
• Bijwerkingen: tachycardie, onrust, slapeloosheid, diurese.
• Contra-indicaties: onbeheerste hypertensie, hartritmestoornissen, zwangerschap (hoge doses).
• Geen verbetering na 24-48 uur? Verdere diagnostiek (MRI) en overweeg bloedpatch.