Slikken = complexe coördinatie van ~50 spierparen/zenuwen. Dysfagie = storing in een van de fasen. Oorzaken divers, gevolgen ernstig.
4 Stadia van slikken
- Orale voorbereiding: Kauwen, vormen bolus, vloeistof vasthouden.
- Orale fase: Tong duwt bolus naar achterkant keel.
- Faryngeale fase: Reflex: strottenhoofd omhoog, epiglottis sluit luchtweg, bolus in slokdarm.
- Oesophageale fase: Peristaltiek duwt bolus naar maag.
Elke storing → verslikken, aspiratie, retentie.
Hoofd oorzaken
- Neurologisch: CVA, MS, Parkinson, Alzheimer, hersenletsel, zenuwschade.
- Structuur/oncologisch: Tumor slokdarm/keel, bestraling, operatie.
- Leeftijd: Slijkefficiëntie daalt.
- Kinderen: Cerebrale parese, prematuriteit, scheurgehemelte/lip.
- Spier/zenuw: Myasthenia gravis, sclerodermie, achalasia.
Specifieke problemen per fase
- Orale: Moeilijk kauwen, controle verlies, vocht loop, lipincompetentie.
- Faryngeale: Aspiratie (materiaal in luchtpijp), zwakke propulsie, faryngeale residu.
- Oesophageale: Obstructie (voedel vast), reflux (terugvloed na slikken).
Gevaren
- Stikken / aspiratiepneumonie → dood.
- Ondervoeding / uitgedroogdheid → onthouding voeding/vocht.
- Kwaliteit van leven: Angst eten, isolatie, gewichtsverlies.
Diagnostiek
- Barium-slikproef (VFSS): Röntgenfilm van alle stadia met contrast.
- Fibre-optische endoscopische evaluatie (FEES): Camera via neus, bekijkt orofaryngeale/faryngeale fase.
- Manometrie (slokdarmdruk), pH-metrie (reflux).
Behandeling (multidisciplinair)
- Spraaktherapeut: Spieroefeningen, compensatiestrategieën (hoofdhouder, tuimeltechnieken).
- Dysfagiediëten: Aangepaste textuur (IDDSI-niveaus 0-7), verdikte vloeistoffen.
- Medicamenteus: Bijv. PPI bij reflux, botulinetoxine bij cricopharyngeus dysfunctie.
- Chirurgisch: Dilatatie, stent, myotomie (achalasia), tumorresectie.
- Niet-orale voeding: Sonde (NG, PEG, PEJ) bij onveilige/ontoereikende orale inname.
Vroegtijdige herkenning en gerichte behandeling herstellen veilig slikken en voedingstoestand. Huisarts → spraaktherapeut / MDL-slikteam.
