Wat is alkalische fosfatase (AF)?

Een enzym dat in heel het lichaam voorkomt en biochemische reacties katalyseert. Hoofdproductieplaatsen: lever, botten, placenta, darmen. Elk orgaan produceert een eigen variant (iso-enzyme) met iets andere structuur maar dezelfde functie. De activiteit per iso-enzyme apart te meten helpt bij diagnose.

Wanneer is AF verhoogd? (normaal of ziekte)

Normaal: kindergroei, heling botbreuk, zwangerschap (placenta).
Ziekte: ziekte van Paget (bot), rachitis, kiemceltumoren, inflammatoire darmziekte (Crohn/colitis ulcerosa), cholestatische leverziektes (galwegobstructie), en andere.

Wanneer is AF te laag?

Referentiewaarde volwassenen: 1,5–4,5 Bodansky-eenheden. Een verlaagde AF kan wijzen op:

• Zinktekort
• Hypothyreoidie
• Vitamine C-, B6- of foliumzuurtekort
• Overmaat vitamine D
• Laag fosfaat
• Coeliakie
• Laag-eiwitinname
• Onderfunctie bijschildklieren
• Perniciöze anemie

De vitamine D-verbinding

Onderzoek (American Society for Clinical Nutrition) toont aan dat vitamine D-suppletie de leeftijdsgerelateerde stijging van AF kan temperen. Vitamine D krijg je via zonlicht of voeding (visolie, vet vis, levertran, gedroogde shiitake, gemelk).

Rijkste voedselbronnen vitamine D (per 100 g eetbaar deel)

• Heilbotleverolie: 368.000 IE
• Makreelolie: 130.000 IE
• Rockfish-leverolie: 97.800 IE
• Zwaardvis-, tonijn-, kabeljauwleverolie: ~130.000 IE
• Kabeljauwleverolie (medicinaal): 16.700 IE
• Vis (filet, rauw): gemiddeld 450 IE
• Gedroogde shiitake: 1.660 IE
• Gemelk (poeder): 440 IE

Overige voedselbronnen leveren verwaarloosbare hoeveelheden.