Noten is een merknam voor atenolol, een selectieve bèta-1-blokker die wordt voorgeschreven bij hypertensie, angina pectoris, hartritmestoornissen en secundaire preventie na hartinfarct. In Australië en Singapore bekend onder deze naam; in Nederland verkrijgbaar als Tenormine, Atenolol Sandoz, en generica. Het verlaagt hartslag, contractiliteit en renine-afgifte, wat bloeddruk en zuurstofvraag van het hart verlaagt.

Veelvoorkomende bijwerkingen (1-10% van gebruikers)

• Vermoeidheid, slaperigheid
• Lage bloeddruk (orthostatische hypotensie), duizeligheid
• Bradycardie (hartslag <50-60/min)
• Koude handen/voeten (perifere vasoconstrictie)
• Kortademigheid (vooral bij astma/COPD – relatieve contra-indicatie)
• Gastro-intestinale klachten: misselijkheid, diarree, obstipatie
• Depressie, slaapstoornissen, verhoogde dromen
• Spierpijn, artralgieën

Zeldzame maar ernstige bijwerkingen (medische aandacht vereist)

• Ernstige bradycardie, hartblok, asystolie
• Exacerbatie van hartfalen (acute longodem)
• Bronchospasme bij astmatischen
• Leverfunctiestoornissen, geelzucht
• Thrombopenie, agranulocytose
• Allergische reacties: angio-oedeem, anafylaxie, exfoliatieve dermatitis
• Psoriasis-exacerbatie

Contra-indicaties en voorzorgsmaatregelen

• Ongecompenseerd hartfalen, cardiogene shock, ziekte van de sinusknopen, AV-blok II/III graad
• Bradycardie <50/min, hypotensie (systolisch <100 mmHg)
• Astma/COPD met bronchiale hyperreactiviteit (relatief; cardioselectiviteit vermindert risico)
• Ernstige perifele vaatziekte, onbehandelde feochromocytoma
• Zwangerschap (categorie C/D): intra-uteriene groeivertraging risico; borstvoeding: excreet in moedermelk

Interacties

Versterking van bradycardie/hypotensie met: calciumantagonisten (verapamil, diltiazem), digoxine, clonidine, antiarythmica klasse I/III, alcool. NSAID's kunnen antihypertensief effect verminderen. Insuline/orale antidiabetica: atenolol kan hypoglycemie maskeren (geen tachycardie) en recuperatie vertragen.

Belangrijke waarschuwing: niet plotseling stoppen

Abrupt staken kan rebound-hypertensie, rebound-tachycardie, angina-exacerbatie of hartinfarct provoceren. Uitfaseren over 1-2 weken onder toezicht van de voorschrijver. Dosisverlaging: bv. van 100 mg 1x daags → 50 mg 1x daags → 25 mg 1x daags → stop.

Monitoring

Bloeddruk en hartslag controleren bij start en dosisverandering. Nierfunctie (creatinine, eGFR) jaarlijks. Leverfunctie bij symptomen. ECG bij bradycardie of symptomen.