Wat is tinea capitis?

Tinea capitis is een **schimmelinfectie van de hoofdhuid en haarsakken**, veroorzaakt door dermatophyten (schimmels die keratine verteer). Meestvoorkomend bij **kinderen (3-14 jaar)**, zeldzaam na puberteit (zebum verandering, fungistatisch). Heel besmettelijk (direct contact, besmette voorwerpen: petten, kammen, borstels, kussens, huisdieren).

Causale organismen (Epidemiologie verschuift)

• Anthropophile (mens-mens): *Trichophyton tonsurans* (nu #1 in VS/Europa, endemisch in steden), *T. violaceum*, *T. soudanense*, *Microsporum audouinii* (historisch #1 Europa, nu zeldzaam).
• Zoöphiele (dier-mens): *Microsporum canis* (katten, honden - nog steeds frequent in Zuid-Europa, landelijk), *T. verrucosum* (runderen).
• Geophile (grond-mens): *M. gypseum* (zeldzaam).

Klinische presentaties (Variëren per schimmel & immuunstatus)

Type	Kenmerken	Typische schimmel
Grijze vlek (Grey patch) / Non-inflammatoir	Schilferige, goed begrensde, alopecische plekken, gebroken haren (zwart puntjes 'black dots' = haarschaften afgebroken bij huidniveau), min of geen ontsteeking.	T. tonsurans, T. violaceum, M. audouinii
Kerion (Diepe, inflammatoire abscessederende massa)	Zweelende, pijnlijke, vuistgrote plaque met folliculitis, pus, krusten, haren lossen makkelijk. Systemisch: koorts, klieren. **Vernietigend voor haarsakken → permanente alopecie (litteken) als niet snel behandeld.**	Zoöphiele: M. canis, T. verrucosum. Soms T. tonsurans.
Favus (Scutulum)	Geelbruine, honingraapschepe krusten (scutula) met centrale haarschaft, mufgeur. Littekenvormende alopecie. Zeldzaam in West.	T. schoenleinii
Seborroïde / diffuus	Fijne schilfers, diffuse verdunning, minimale alopecie. Moeilijk te onderscheiden van seborroïsch eczeem.	T. tonsurans

Diagnose: Goudstandaard = Cultuur

1. KOH-preparaat (microscopie): Snel (minuten), toont hyphen/sporen (arthroconidia). *Bevestigt schimmel, niet soort.*
2. Cultuur (Sabouraud dextrose agar, 2-4 weken): **Goudstandaard.** Identificeert soort → gerichte therapie, epidemiologie, bron (huisdier?).
3. PCR (Moleculair): Snel (dagen), specifieke soortdetectie, gevoeliger. Nog niet overal standaard.
4. Woods lamp (365nm): *M. canis, M. audouinii* → blauwgroen fluorescentie haarschaft. *T. tonsurans* **fluoresceert NIET**. Niet betrouwbaar voor uitsluiten.

Behandeling: **Altijd Systeemisch (Oraal). Topicaal alleen is ontoereikend (penetreert niet diep genoeg in folikel).**

Middel	Dosering (Kinderen)	Duur	Opmerkingen
Griseofulvine (1e keus WHO, goedkoop, veilig)	20-25 mg/kg/dag (microniserd 10-15 mg/kg)	6-8 weken (tot 12 wken bij kerion/T. tonsurans)	Met vetrijk maaltijd (absorptie). Leverenzymen controleren. Teratogeen. Interactie: warfarine (↓ effect), OC (↓ effect), barbituraten (↑ metabolisme).
Terbinafine (1e keus veel landen, korter, minder bijwerkingen)	<20kg: 62.5mg, 20-40kg: 125mg, >40kg: 250mg 1x/dag	2-4 weken (T. tonsurans), 4-6 weken (Microsporum)	Levertoxictiteit zeldzaam. Geen interactie warfarine/OC. Smeltablet/granulaat beschikbaar.
Itraconazol (Alternatief)	3-5 mg/kg/dag (puls: 1 week op, 3 weken uit x 2-3)	2-4 pulsen	Absorptie met zuur (cola/sap). Interacties (CYP3A4). Hartfalen contra-indicatie.
Fluconazol (Alternatief)	6 mg/kg/dag	3-6 weken	Goede penetratie, minder levertox. Interacties.

Adjuvante Topicaal: Ketoconazol 2% shampoo / Selenium sulfide 2.5% / Povidone-iodine shampoo 2-3x/week → vermindert besmettelijkheid (sporen), versnelt genezing, voorkomt herinfectie. **Niet als monotherapie.**

Omgevingsmaatregelen (Cruciaal ter preventie herinfectie/verspreiding)

• Behandel *alle* besmette huisgenoten/klasgenoten gelijktijdig.
• Huisdieren controleren/behandelen (dierarts) bij *M. canis* verdacht.
• Persoonlijke voorwerpen (kammen, borstels, petten, mutsen, kussenslopen, handdoeken) **niet delen**. Was bij 60°C of vries 24u / vervang.
• Schoonmaak huishouding (stofzuigen, vochtig stoffen).
• School/kinderdagverblijf: Kind mag terug *nadat* behandeling gestart + shampoo gebruikt (niet besmettelijk meer na 1e dosis + shampoo). Informeer school.

Conclusie

Tinea capitis is een besmettelijke schimmelinfectie van de hoofdhuid, voornamelijk bij kinderen. **Systeemische antifungals (Griseofulvine of Terbinafine) zijn de standaardbehandeling; topicaal alleen is ontoereikend.** Kerion vereist urgente behandeling (ook corticoïden overwogen) om permanente littekenalopecie te voorkomen. Omgevingsmaatregelen (hygiëne, huisdieren, school) zijn essentieel voor uiroeiing.