Wat is gordelroos?

Gordelroos wordt veroorzaakt door heractivering van het varicella-zostervirus (waterpokkenvirus) dat na een waterpokkeninfectie sluimerend blijft in de zenuwganglia. Meestal treedt het op na de 50e of bij verlaagde weerstand.

De drie stadia

1. Prodromale fase (vóór de uitslag)

• Pijn, brandend, prikkelen of gevoeligheid op één kant van het lichaam (vaak thoracaal, maar ook gezicht, arm, been).
• Algemene klachten: koorts, rillingen, misselijkheid, diarree, gezwollen lymfeklieren.
• Duurt 1-5 dagen.

2. Actieve uitslagfase

• Rode vlekken die ontwikkelen tot gegroepeerde, waterheldere blaasjes op een rode basis.
• Streng unilateraal (één zenuwdermatoom), kruist niet de middenlijn.
• Intense pijn (neuropathisch: brandend, stikken, aanrakingsgevoelig).
• Blaasjes drogen na ~5 dagen in tot schorften; uitslag geneest in 2-4 weken.

3. Na-gordelroos complicaties

• Postherpetische neuralgie (PHN): Aanhoudende pijn >3 maanden na afgenezen uitslag. Vaak behandeling met gabapentine, pregabaline, tricyclische antidepressiva, lidocaine-plasters.
• Oogbetrokkenheid (herpes zoster ophthalmicus): risico op blindheid – direct oogarts!
• Neurologisch: gezichtsverlamming (Ramsay Hunt), encefalitis, gehoorverlies, evenwichtsstoornissen.

Behandeling

• Antivirale middelen (aciclovir, valaciclovir, famciclovir) binnen 72 uur na uitslagstart: verkort duur, vermindert PHN-kans.
• Pijnbestrijding: Paracetamol/NSAID's voor milde pijn; neuropathische pijnmiddelen bij ernstige pijn.
• Lokale zorg: Koele compressen, zinkzalf, hygiëne om superinfectie te voorkomen.

Vaccinatie

De RIVM adviseert vaccinatie (Shingrix®) voor iedereen ≥60 jaar en voor risicogroepen vanaf 50 jaar. Het vaccin vermindert incidentie en zwaarte aanzienlijk.

Belangrijk

Gordelroos is besmettelijk voor personen die nog geen waterpokken hadden (via blaasvocht). Vermijd contact met zwangere vrouwen, pasgeborenen en geïmmundeerpatoren tot alle blaasjes gedroogd zijn.