Krampe = onvrijwillige, pijnlijke spiersamentrekking. Meestal benigne en zelflimiterend (<15 min), maar kan wijzen op onderliggende pathologie. Frequentie neemt toe met leeftijd.
Hoofdoorzaken
1. Spiervermoeidheid / overbelasting
- Zwaar tillen, uithoudingsoefeningen, statische houding (lang typen, gitaar spelen).
- Mechanisme: locale ATP-depletie, accumulatie metabolieten (Pi, H+), gestorte Ca2+-huishouding → sustained contractie.
2. Uitdroging & elektrolytstoornissen
- Zweten → verlies Na+, K+, Cl-, Mg2+.
- Onvoldoende herstel → hyperexciteerbaarheid motorneuronen/spieren.
- Risico: hitte, intensieve inspanning, diuretica, darmaandoeningen (diarree).
3. Medicamenteuze oorzaken
- Diuretica (thiaziden, lus) → hypokaliëmie/hypomagnesiëmie.
- Statines (myalgie/krampe), β2-agonisten, nifedipine, raloxifene, pilocarpine.
- Opiaten (spierstijfheid).
4. Medische aandoeningen (secundaire krampe)
- Perifere arteriële vaatlijden (PAV): claudicatio intermittens (belastingspijn, rustpijn) – atherosclerose.
- Zenuwcompressie (radiculopathie, stenose, neuropatie): zenuwschade → denervatie supersensitiviteit → krampe.
- Nierfalen (uremie, elektrolyten), hypothyreoïdie, levercirrose.
- Neuromusculaire ziekten: ALS, spierziektes, motorneuronziektes.
Acute behandeling (wanneer krampe optreedt)
- Stop activiteit direct.
- Passief strekken van de gekrampte spier (bijv. dorsale flexie voet bij polskrampe) – houd vast tot krampe loslaat (meest effectief).
- Massage van de spier (lengterichting).
- Warmte (kruik, warm douchen) → verbetert perfusie, ontspanning. Of koude (ijspak) → analgetisch, anti-inflammatoir. Afwisselen kan helpen.
- Hydratatie + elektrolyten (sporterdrank, ORS, banaan).
Preventie (evidence-based)
- Dagelijkse strekroutine: gastrocnemius/soleus (wandstand), hamstrings, quadriceps, handen/voorarmen – 30 sec, 3x, 2x/dag.
- Hydratatie: 2-3 L/dag, meer bij hitte/inspanning. Urine lichtgeel.
- Elektrolyten: voedingsrijk aan K+ (banaan, avocado, spinazie, aardappel), Mg2+ (noten, zaden, volkoren, donkere choco), Ca2+ (zuivel, amandelen, bladgroenten). Supplementatie bij bewezen tekort.
- Multivitamine/mineraal: als dieet ontoereikend.
- Trainingsopbouw: progressief (10% regel), adequate herstel, warming-up/cool-down.
- Medicijnherziening: bij verdenking side-effect → arts overleggen (alternatief, dosering, supplementatie Mg/K).
Wanneer arts raadplegen?
- Krampe >10 min, frequent (>1x/week), niet reageert op strekken/hydratatie.
- Geassocieerd met zwakte, atrofie, fasciculaties, gevoelsverlies.
- Nieuw Beginnende krampe na 60e jaar zonder duidelijke trigger.
- Verdacht op PAV (pijn bij lopen, verdwijnt in rust, afwezige pulsaties).
- Onderliggende ziekte (diabetes, nierfalen, schildklier, neuroloog).
Krampe is een signaal van je lichaam. Luister ernaar, corrigeer de basis (vocht, elektrolyten, strekken), en zoek hulp als het persisteert.
