Wat is een koortslip?
Koortslip (herpes labialis) wordt veroorzaakt door herpes simplex virus type 1 (HSV-1). Na primaire infectie blijft het virus latend in de trigeminusganglion. Triggerfactoren (stress, UV-licht, ziekte, hormonen, trauma) activeren het virus → reactivatie → blaasjes op/lippen/rond mond.
3-daags actieplan: start BIJ EERSTE TEKEN (prodrrome: tinteling, jeuk, branden)
Dag 1: Antivirale therapie + topicale behandeling
- Orale antivirale middelen (recept): Valaciclovir 2g 2x/dag 1 dag OF aciclovir 400mg 5x/dag 5 dagen OF famciclovir 1500mg 1x. Meest effectief binnen 1 uur na prodrome. Huisarts/online consult voor recept.
- Topicaal docosanol 10% crème (OTC): 5x/dag aanbrengen. Blokkeert virale fusie met celmembraan. Alleen effectief bij vroege aanvang.
- Topicaal aciclovir/penciclovir crème: 5x/dag. Minder effectief dan oraal.
Dag 1-3: Ondersteunende maatregelen
- Lysine 1000-3000 mg/dag: Aminozuur dat arginine (nodig voor HSV replicatie) antagoniseert. Start bij prodrome.
- Vitamine C 500-1000 mg/dag: Immuunondersteuning, wondheling.
- Zinkzalf (zinkoxide/zinksulfate): 3-4x/dag topicaal. Antivirale, wondhelende werking.
- Koude compressen: IJszak (ingewikkeld) 10-15 min, 3-4x/dag. Vermindert pijn, zwelling, virale replicatie (kou = remmend).
- Pijnstilling: Paracetamol/ibuprofen bij pijn.
Hygiëne en preventie van spreiding
- Handen wassen na aanraking blaasjes
- Geen kusjes, geen bestek/glazen delen
- Geen orale seks tijdens uitbraak (HSV-1 → genitaal herpes)
- Zonnebescherming lippen (SPF 30+) – UV is trigger
- Stressmanagement, voldoende slaap
Wanneer naar de huisarts?
- Immuungecompromitteerd (HIV, chemo, biologica, hoge dosis prednison)
- Uitbraak nabij ogen (herpes keratitis → blindheidsrisico!)
- Uitbraak >2 weken, of frequent (>6x/jaar) → suppressieve therapie (valaciclovir 500mg 1x/dag)
- Bacteriële superinfectie (gele korstjes, uitgestrekte roodheid, zwelling)
- Eczeem/atopisch eczeem → risico op eczema herpeticum (ernstige disseminatie)
Wat NIET helpt (mythes)
- ❌ Tandpasta, azijn, alcohol, citroensap op blaasjes (irritatie, vertraagt heling)
- ❌ Blaasjes openprikken (verspreiding, litteken, bacteriële infectie)
- ❌ Alleen zink/vitamine C ZONDER antivirale middelen bij moderate/ernstige uitbraak
Kernboodschap: Vroeg starten (prodrome-fase) met oraal antiviraal middelen is de ENIGE bewezen manier om de duur en ernst significant te verkorten. De overige maatregelen zijn ondersteunend.
