Zenuwschade (neuropathie) kan ontstaan door trauma (doorsnede, tractie, compressie), diabetes (chronische hyperglykemie), toxiciteit, auto-immuun, infecties of degeneratie. Kruiden kunnen symptomverlichting en regeneratie ondersteunen, maar vervangen geen conventionele behandeling (chirurgie, glucosecontrole, immuuntherapie). Altijd bespreken met behandelend arts.

Kruiden met neurotrofische / neuroprotectieve eigenschappen (preklinisch / traditioneel)

Kruid	Actieve componenten	Voorgestelde mechanismen	Bewijslast
Haver (Avena sativa) – zaad/kruid	Avenanthramides, β-glucanen, alkaloïden (avenine)	Neurotrofe factoren (NGF, BDNF) ↑, anti-inflammatoir, antioxidatief, GABA-erg, zenuwkalmerend (nervine)	Diermodellen: axonale groei, remyelinisatie. Humane data: angst/slaap, geen directe zenuwherstel studies.
Hoofdkruid (Scutellaria lateriflora) – bloem/kruid	Flavonen (baicaleine, wogonine)	GABA-A modulatie, anti-excitotoxisch, anti-inflammatoir	Traditioneel 'nervine tonic'. Klinische studies ontbreken.
Sint-Janskruid (Hypericum perforatum) – bloem/knop	Hypericine, hyperforine, flavoniden	SERT/NET/DAT inhibitie (antidepressief), NMDA-antagonisme, anti-inflammatoir, neuroprotectief (preklinisch)	Sterk bewijs depressie. Neuropathische pijn: case reports, kleine studies positief. Interacties!
Selderijzaad (Apium graveolens)	Fthaliden (3-n-butylftalide), apiine	Anti-inflammatoir, vasodilaterend, neuroprotectief (ischaemie modellen)	Dierdata. Traditioneel voor reuma/zenuw pijn.
Lavendel (Lavandula angustifolia) – bloem/olie	Linalool, linalylacetaat	GABA-erg, serotonerg, anxiolytisch, spasmolytisch, wondhelend	Inhalatie/orale caps (Silexan) → angst/slaap. Topicaal: neuropathische pijn (case series).
Kurkuma (Curcuma longa) – curcumine	Curcuminoïden	Potent anti-inflammatoir (NF-κB, COX-2, LOX), antioxidatief, NGF ↑	Preklinisch zenuwherstel. Humane RCT's: neuropathische pijn (gemengd). Biobeschikbaarheid cruciaal.
Ginkgo biloba – blad	Flavonolglycosiden, terpenlactonen	Verbeterde microcirculatie, antioxidatief, neuroprotectief	RCT's: perifeer arterieel vaatlijden, cognitieve afname. Neuropathie: beperkt bewijs.
Alpha-lipoïnezuur (ALA) – supplement (natuurlijk in spinazie, broccoli)	Dithioolring	Krachtig antioxidans, regeneratie vit C/E/glutathion, verbetert endothelfunctie, NGF ↑	Sterk bewijs diabetische neuropathie (600 mg/dag IV/oraal, RCT's). Goedgekeurd in Duitsland.
Acetyl-L-carnitine (ALCAR)	Ester van L-carnitine	Mitochondriale energie, NGF ↑, neurotrofe, membrane stabilisatie	RCT's: diabetische neuropathie, chemo-geïnduceerde neuropathie, cognitieve afname. 1-3 g/dag.
Vitamine B-complex (B1, B6, B12, foliumzuur)	Co-factoren myelin/neurotransmitters	Essentieel voor zenuwfunctie/reparatie. Tekort → neuropathie.	B12 (methylcobalamine) + B1 (benfotiamine) + B6 (P5P) – synergistisch. Basis bij elke neuropathie.

Praktische richtlijnen voor kruidengebruik

1. Diagnose eerst: zenuwschade type, oorzaak, ernst bepalen (neurolog, EMG/NCV, bloed, MRI).
2. Oorzaak behandelen: glucosecontrole (diabetes), decompressie (compressie), stoppen toxine, immuunmodulatie.
3. Kies evidence-based: ALA (600 mg/dag), ALCAR (1-2 g/dag), B-complex (gemethyleerde vormen), curcumine (liposomaal 500-1000 mg/dag) hebben sterkste data.
4. Kwaliteit: GMP, derde-partij getest, gestandaardiseerde extracten.
5. Interacties checken: Sint-Janskruid (CYP3A4, P-gp, vele geneesmiddelen), Ginkgo (anticoagulantia), Kurkuma (anticoagulantia), ALA (insuline/chemotherapie).
6. Monitoreren: symptomen (pijnschaal, functionele tests), labs (HbA1c, B12, nier/lever) na 3-6 maanden.
7. Stopcriteria: erge bijwerkingen, geen effect na 3-6 maanden adequate dosering, verergering.

Waarschuwing

Zenuwherstel is traag (mm/dag axonale groei). Kruiden kunnen symptomen verbeteren en regeneratie faciliteren, maar garanderen geen herstel. Sommige kruiden (bijv. aconiet, belladonna) zijn giftig en mogen nooit gebruikt worden. Zelfmedicatie bij zenuwschade is riskant.