Vulvodynie: chronische pijn zonder duidelijke oorzaak

Pijn, branden, irritatie aan vulva/introitus, zonder zichtbare afwijkingen. Diagnose na uitsluiten infecties, dermatosen, neurologische aandoeningen. Behandeling: multimodaal (topische anesthetica, fysiotherapie, cognitieve gedragstherapie, medicijnen, soms chirurgie).

Oxalaat-theorie

Oxalaat (zuur in planten, afvalstof metabolisme) zou in vulvaire weefsels kunnen kristalliseren → irritatie, pijn. Laag-oxalaatdieet (40-50 mg/dag) + calciumcitraat (bindt oxalaat in darmen) → minder urine-oxalaat, minder symptomen (case report 1991, n=1).

Bewijslage

• Voor: Case report (1 patiënte) + kleine studies tonen daling urine-oxalaat en symptomen met dieet + calciumcitraat.
• Tegen: Grote cohortstudie (Reed et al., 2006): geen associatie tussen dieet-oxalaat en vulvodynie-incidentie. Systematic reviews: onvoldoende bewijs voor dieetadvies.
• Oxalaat in urine ≠ oxalaat in vulvaire weefsels; resorptie/uitstorting complex.

Laag-oxalaatdieet: wat mag (niet)?

Vermijden (hoog >10 mg/portie)	Beperken (middel 2-10 mg)	Vrij (laag <2 mg)
Noten, notenboters, soja, volkoren, spinazie, biet, rabarber, aardbei, framboos, bessen, okker, chocolade, thee, granen	Yoghurt, appels, peren, sinaasappels, broccoli, wortel, maïs, tomaten, graanproducten (wit), bruin rijst	Kaas, melk, avocado, banaan, mango, vlees, vis, ei, schaaldieren, pasta, witte rijst, kool, komkommer, erwten, paddenstoelen, oliën

Calciumcitraat supplementatie

• 2 tabletten 2x/dag → opbouwen naar 4 tabletten 2x/dag (totaal 800-1200 mg elementair calcium/dag).
• Neem bij maaltijden (bindt oxalaat in darmen).
• Alleen anekdotisch bewijs; risico nierstenen (oxalaat-calcium) bij hoge doses zonder medische indicatie.

Vloeistofinname

8-13 glazen/dag (water, kruidenthee, appelsap, groene thee) – diluteert urine, stimuleert uitscheiding.

Advies

• Laag-oxalaatdieet is geen standaardbehandeling – bewijs is zwak.
• Kan proberen als aanvulling op bewijzen therapie, onder begeleiding diëtist/uroloog/gynaecoloog.
• Focus op multimodale aanpak: fysiotherapie bekkenbodem, pijnmodulatie, psychoseksuele begeleiding.
• Voedingsdagboek + symptoomdiary → persoonlijke triggers ontdekken.

Vulvodynie is complex; dieet is één puzzelstukje, geen wondermiddel.