Cayennepeper (Capsicum annuum) is meer dan een kruid voor scherpe gerechten. Het actieve bestanddeel **capsaïcine** (verantwoordelijk voor de hitte) heeft diverse farmacologische effecten die in de moderne geneeskunde en traditionele geneeskunde worden benut. Hier een overzicht van de bewijslage, toepassingen en veiligheid.

1. Pijnverlichting (topicaal) – sterkste bewijs

• Mechanisme: capsaïcine bindt aan TRPV1-receptor op zenuwuitlopers → initieel massive vrijkoming van **stof P** (pijnneurotransmitter) → verbranding/jeuk → na herhaalde toepassing: *depletie van stof P* → zenuwen kunnen geen pijnsignalen meer zenden → analgetisch effect.
• Toepassingen (creme/pleister 0,025-0,075% capsaïcine):
  • Osteoartritis knie/hand (RCT's: significante pijnreductie vs placebo).
  • Neuropatische pijn: diabetische neuropathie, post-herpetische neuralgie, HIV-neuropathie.
  • Laagrugpijn, fibromyalgie, spierspanningen.
  • Gordelroos (post-herpetische neuralgie) – FDA goedgekeurd (Qutenza® 8% pleister, medisch toepassen).
• Praktisch: 3-4x/dag aanbrengen, effect na 1-2 weken, aanvankelijk verergering pijn (verbranding) is normaal. Handen wassen na aanbrengen. Niet op gebroken huid/mucosa.

2. Metabolisme & gewichtsverlies

• Thermogenese: capsaïcine activeert TRPV1 in bruin vetweefsel & skeletspieren → verhoogt energie-uitputting (~50-100 kcal/dag bij 10-150 mg capsaïcine/dag).
• Vetoxidatie: verhoogt vetoxidatie tijdens rust en inspanning.
• Eetlustonderdrukking: sommige studies tonen verminderde calorie-inname na capsaïcine-inname (vooral gecombineerd met groene thee).
• Insulinegevoeligheid: verbetering in diermodellen, humane data gemengd.
• Realistisch: effect is *modest* (0,5-1 kg over maanden), geen wondermiddel. Adjunct aan dieet/beweging.

3. Prostaatkanker (preklinisch bewijs)

• In vitro / dierstudies: capsaïcine induceert **apoptose** (geprogrammeerde celdood) in prostaatkankercellijnen (LNCaP, PC-3, DU145) via mitochondrial pathways, ROS, p53, androgen receptor downregulatie.
• Geen humane RCT's. Nog *geen* aanbeveling voor behandeling/preventie. Onderzoek loopt.

4. Antibacteriële werking

• In vitro: capsaïcine remt groei van *Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Helicobacter pylori, Streptococcus mutans, Candida albicans*.
• Mogelijke toepassing: oorinfecties (topicaal), maagzweren (H. pylori), orale hygiëne.
• Humane data beperkt. Vervangt geen antibiotica bij ernstige infecties.

5. Cardiovasculair & gastro-intestinaal

• Vasodilatatie: capsaïcine stimuleert NO-productie → bloeddrukverlaging (dier/humane acute studies).
• Lipiden: some studies: LDL-verlaging, HDL-verhoging, triglyceride verlaging (dier/humaan).
• Maagzweren: *tegen* de myth: capsaïcine *beschermt* maagslijmvlies (verhoogt slijm/bicarbonaat secretie, vermindert zuursecretie, stimuleert bloedflow). Kan H. pylori remmen. *Let op:* initiële verbranding kan symptomen tijdelijk verergeren.

Vormen, dosering & veiligheid

Vorm	Typische dosering	Toepassing
Vers / gedroogd poeder (keuken)	0,5-1 g/dag (culinair)	Algemeen gezondheid, smaak
Capsules (capsaïcine extract)	30-120 mg capsaïcine 3x/dag	Metabolisme, GI, circulatie
Creme / zalf / gel (0,025-0,075%)	3-4x/dag lokaal	Pijn (artritis, neuropathie, rug)
Hoog-concentratie pleister (8% Qutenza®)	1x per 3 maanden (medisch)	Neuropatische pijn (PHN, DPN)
Intranasale spray	Per protocol	Clusterhoofdpijn, rhinitis (experimenteel)

Belangrijke waarschuwingen & interacties

• Anticoagulantiënten / antiplaatjes / NSAID's: capsaïcine kan bloedingstijd verlengen (in vitro). Let op bij warfarine, DOAC's, clopidogrel, aspirine.
• ACE-remmers: capsaïcine (intranasale/topicaal) kan hoest triggeren (bradykinine accumulatie).
• Maagzuurremmers (PPI, H2-blokkers, antacida): capsaïcine kan effect verminderen / maagirritatie verergeren.
• Zwangerschap / lactatie: culinair veilig. Supplementen/hoge doses: vermijden (onvoldoende veiligheidsdata, stimulerend).
• Kinderen < 2 jaar: geen supplementen, geen topicaal op gezicht/handen (ogen risico).
• Open wonden / mucosa / ogen: strenge contra-indicatie topicaal.
• Latex-allergie: kruisreactiviteit mogelijk (avocado, banaan, kiwi, kastanje).

Conclusie

Cayennepeper/capsaïcine is een **krachtig natuurlijke stof met bewezen pijnstillende werking (topicaal)** en veelbelovende preklinische effecten op metabolisme, prostaatkanker, antibacterieel en cardiovasculair. Humane bewijslage voor niet-pijn indicaties is nog beperkt. Gebruik topicaal voor pijn (artritis, neuropathie) met geduld (1-2 weken). Orale supplementatie: bespreek met huisarts (interacties!). Culinair gebruik: veilig, gezond, lekker.