Mondzweren (aften, apthae) zijn kleine, pijnlijke, ronde of ovale ulceraties met een witte/gele kern en een rode rand. Ze ontstaan op de slijmvlies van wangen, lippen, tong, palais, tandvlees. Meestal genezen ze in 7-14 dagen zonder litteken, maar kunnen erg pijnlijk zijn bij eten, drinken, praten. Herkomst: multifactorieel.

Veelvoorkomende Triggerfactoren

• Trauma: haperen, scherpe tand/vulling, orthodontische brackets, harde tandenborstel
• Stres, vermoeidheid, hormonale wisselingen (menstruatie)
• Voedsel: noten, chocolade, kaas, tomaten, aardbeien, ananas, citrus, scharp, koffie, alcohol
• Gebrekken: vitamine B12, foliumzuur, ijzer, zink
• Ziekten: celiacie, Crohn, colitis ulcerosa, HIV, Behçet, PFAPA
• Medicijnen: NSAID's, bètablokkers, ACE-remmers, nicorandil, chimiotherapie
• SLS (sodium lauryl sulfate) in tandpasta
• Rokenstop (tijdelijk meer aftentjes)

Medicamenteuze Behandeling (Doel: Pijnverlichting, Sneller Genezen)

Topicaal (Eerstekeurs)

• Corticosteroïde pasta/gel: Triamcinolon 0,1% (Kenacort/Orabase), fluocinonide 0,05% (Lidex). 2-4x/dag dun aanbrengen na maaltijden/voor slapen. Vermindert inflammatie/pijn snel.
• Amlexanox 5% pasta (Aphthasol): 4x/dag. Versnelt genezing.
• Benzydamine spray/mondspoeling (Tantum Verde): NSAID, pijnstillende, anti-inflammatoir. 3-4x/dag.
• Lidocaine 2% gel/spray: Tijdelijke verdoving voor eten.
• Sucralfaat suspensie: Beschermende laag.

Systemisch (Bij Uitgebreide/Herhalende Aften)

• Prednison pulstherapie (korte kur)
• Colchicine (bij Behçet/complexe aphthose)
• Dapsone, thalidomide (specialist, zeldzaam)
• Supplementen: B12, foliumzuur, ijzer, zink na bewijs gebrek (bloedonderzoek).

Huismiddelen en Zelfzorg

• Zoutwater/bakpoeder spoeling: 1 tl zout + 1 tl bakpoeder in 250 ml lauw water. 30 sec gurgelen, uitspugen. 3-4x/dag. Ontstekingsremmend, reinigend.
• Magnesiumhydroxide (Maalox) + difenhydramine (Benadryl) 1:1: Gurgelen, uitspugen. Verdooft, beschermt.
• Honing (manuka) of kokosolie: Antimicrobiel, wondgenezend. Dun aanbrengen.
• Thee (zwart/groen/kamille) zakje: Koel, op zweer leggen. Tannines, anti-inflammatoir.
• Zachte tandenborstel (ultra-zacht), SLS-vrije tandpasta (bijv. Zendium, Sensodyne, Parodontax zonder SLS).
• Hydratatie: 1,5-2 L water/dag. Vaseline/cacaoboter op lippen.
• Kunstgebit: Nachts uithalen, reinigen, in antiseptische oplossing (chlorhexidine). Pasvorm controleren.

Voorkomende Voeding en Gewoontes

• Vermijd trigger-voedsel (zie lijst). Voer voedingsdagboek.
• Roken stoppen (langdurig gunstig).
• Stressmanagement: mindfulness, sport, voldoende slaap.
• Regelmatig tandartscontrole (scherpe randen, pasvorm kunstgebit).

Wanneer naar Huisarts/Tandarts?

• Zweer > 2 weken niet genezen
• Zeer grote (>1 cm), diepe, pijnlijke afta (major aphthae)
• Veel tegelijk (>5-10) of herhaald (>3-4x/jaar)
• Koorts, slokdarmklachten, buikpijn, diarree, gewichtsverlies (systemische ziekte?)
• Verdacht op maligne ulcus (indurated, pijnloos, niet genezend) → verwijzing KNO/kaakchirurg.