De 'wanderende zenuw' (CN X)

Langste hersenzenuw: hersenstam → oor, keel, strottenhoofd, hart, longen, maag, darmen (tot buikdarm). Reguleert parasympathicus (rust/verteer). Letsel geeft uiteenlopende klachten afhankelijk van niveau.

Symptomen per gebied

• Stem/Spraak: heesheid, stemverlies (recurrenszenuw – tak naar larynx).
• Slikken: dysfagie (gaas/paleis spieren), slijmophoping, verslikken.
• Kwaalreflex: afwezig/verminderd → aspiratierisico.
• Gehoor: verminderd (tak naar trommelholte/koortslapje).
• Hart: bradycardie, tachycardie, arythmieën (atriumfibrilatie), vasovagale syncope.
• Longen: bronchoconstrictie, verhoogde slijmproductie, dyspnoe.
• Maag/darmen: gastroparese (vertraagd maagleegworden → misselijkheid, braken, vroege verzadiging), obstipatie, verminderde peristaltiek.

Oorzaken

• Chirurgie (schildklier, hart, thorax, nekdissectie).
• Trauma (hals, breuk basis schedel).
• Tumoren (mediastinum, longtop, schildklier).
• Neurologische ziekten (MS, ziekte van Parkinson, ALS).
• Diabetische neuropathie (autonome).
• Infecties (Lyma, virale neuritis).

Diagnose & behandeling

• Neurologisch onderzoek, laryngoscopie, hartmonitoring, maagleeglooponderzoek, MRI/CT.
• Behandeling = oorzaakgericht + symptomatisch (prokinetica bij gastroparese, pacemaker bij bradycardie, stemtherapie, voedingsadvies).
• Vagusnerve stimulatie (VNS) therapie bij epilepsie/depressie (implanteerbare electrode).