Bij gezonde volwassenen daalt de bloeddruk 's nachts met 10-20% ten opzichte van de dagwaarden – dit heet dipping. Het is een fysiologisch fenomeen gedreven door parasympathische dominantie, lagere sympathische activiteit, lagere catecholen, verminderde nierfiltratie en verlaagde vaatweerstand tijdens diepe slaap (NREM).

Definities (ABPM - ambulant blood pressure monitoring)

• Normal dipping: Nacht/dag ratio systolisch 0,8-0,9 (10-20% daling)
• Extreme dipping: > 20% daling (risico op ischemische insult, hypoperfusie)
• Non-dipping: < 10% daling (ratio > 0,9)
• Reverse dipping (riser): Nachte BP ≥ dag BP (ratio ≥ 1,0)

Prevalentie & risicofactoren non-dipping

• ~17% algemene bevolking, hoger bij hypertensie, diabetes, nierfalen, obstructieve slaapapneu (OSA), ouderen, zwangerschap, Afro-Amerikaanse afkomst.
• Non-dipping correleert met: doeleorganschade (LVH, microalbuminurie, retinopathie, witmaterie laesies), hoger cardiovasculair risico, slechtere prognose.

Oorzaken non-dipping

• Volume-overbelasting (zoutgevoeligheid, nierfalen)
• Sympathische overactiviteit (stress, OSA, pijn, medicijnen)
• Secundaire hypertensie (primaire hyperaldosteronisme, feochromocytome, nierenvaatstenose)
• Slecht slaapkwaliteit, fragmentatie, korte slaapduur
• Medicijnen: NSAID's, corticosteroïden, sympathicomimetica, bètablokkers (soms), α-blokkers (soms)

Therapeutische implicaties

• ABPM is goudstandaard voor diagnose non-dipping.
• Chronotherapie: कम से कम één antihypertonicum 's avonds innemen (vooral ACE-remmer, ARB, calciumantagonist, diureticum) → herstelt dipping, verbetert outcome (MAPEC, Hygia studies).
• OSA behandelen (CPAP) → herstelt dipping.
• Zoutrestrictie (< 5-6 g/dd), gewichtsverlies, alcoholmatiging, beweging.

Waarschuwing

Non-dipping is een onafhankelijke risicofactor voor CV-gebeurtenissen. Bij hypertensie zonder nachtelijke daling: ABPM uitvoeren, chronotherapie overwegen, OSA uitsluiten, nefrologische evaluatie.