Adderall (gemengde amfetaminezouten) en methylfenidaat (Ritalin, Concerta, Medikinet) stimuleren het centrale zenuwstelsel → verhoogde noradrenaline/dopamine. Veelvoorkomende bijwerking: xerostomie (droge mond) door α-adrenerge gemedieerde vermindering speekselproductie en mondademing. Meestal dose-gerelateerd.
Praktische maatregelen (niet-medicamenteus)
- Hydratatie: 2-3 L water/dd, kleine slokken continu. Fles op bureau.
- Neusademing: Bewust ademen door neus, neusstrips nachts, behandel allergie/verstoptheid.
- Sialogogen (speekselstimulanten):
- Zuurvrije kauwgom / pastilles (xylitol, sorbitol) – stimuleert via gustato-salivair reflex.
- Zure smaak (citroen, limoen) – verhoogt flow.
- Sappig fruit: watermeloen, druiven, perziken, sinaasappels, kiwi.
- Voedingsmiddelen vermijden: Cafeïne, alcohol, zout, scharp, droge knapperige snacks (crackers, chips).
- Mondhygiëne: Fluortandpasta (SLS-vrij), alcoholvrije mondspoeling (fluorzout, chlorhexidine 0,05%), zacht borstelen, tongschraper, tandenstokers/waterflosser.
- Luchtvochtigheid: Luftbevochtiger slaapkamer 40-60%.
- Kunstmatige speeksel: Sprays/gels met carboxymethylcellulose, hyaluronzuur, xylitol (bijv. Biotène, Oral7, Xerostom) – tijdelijke verlichting.
Medicamenteuze opties (overleg arts)
- Dosering/verlengde afgifte aanpassen: Lagere dosis, XR/OROS formulering (minder piekspiegels → minder bijwerkingen).
- Pilocarpine 5 mg 3-4x/dag (op recept, indicatie Sjögren/straling/xerostomie) – muscarine agonist → stimuleert speeksel. Bijwerkingen: zweeten, roting, diarree, bradycardie.
- Cevimeline 30 mg 3x/dag (M3-selectief, minder bijwerkingen) – niet in NL geregistreerd.
- Bethanechol (cholinerg) – off-label, minder gebruikt.
Wanneer arts raadplegen?
- Droge mond onverminderd ondanks maatregelen
- Slikklachten, tandcaries, slijmletselulcera, candida, smaakverlies
- Overweging dosisverlaging, switch (methylfenidaat ↔ amfetamine, atomoxetine, guanfacine XR – niet-stimulerend, minder xerostomie)
Let op
Droge mond verhoogt risico op caries, erosie, parodontitis, candida, halitose, slijmletselletels. Tandartsbezoek 2x/jaar, fluorapplicaties, zachte borsteltechniek.
