| Klasse | Middelen | Indicatie |
|---|
| Anti-TNF | Infliximab, adalimumab, golimumab, certolizumab | Matig-ernstige CU/CdC, fistulerend, perianaal, extra-intestinale manifestaties |
| Anti-integrine | Vedolizumab (gut-selectief), natalizumab | Anti-TNF gefaald/intolerant, veiligheidsprofiel (geen PML risico vedo) |
| Anti-IL12/23, IL-23 | Ustekinumab, risankizumab, mirikizumab | Anti-TNF/vedolizumab gefaald |
| JAK-remmers | Tofacitinib, upadacitinib, filgotinib | Orale optie, CU (tofa/upa), CdC (upa). Risico: infecties, trombose, maligniteit (ORAL Surveillance) |
5. Nieuwere: S1P-modulatoren (ozanimod, etrasimod) – CU
Dieet & voeding: geen 'één dieet', maar evidence-based principes
- Exclusieve enterale voeding (EEN): eerste keus inductie remissie kinderen CdC (80% respons), volwassenen minder acceptabel
- CDED (Crohn's Disease Exclusion Diet) + PEN: effectief bij volwassenen/kinderen CdC
- Mediterraan dieet: geassocieerd met lagere ziekteactiviteit, minder flares
- Specifiek carbohydrate dieet (SCD), low FODMAP, auto-immuun protocol (AIP): anekdotisch, beperkt bewijs, onder diëtist begeleiding
- Vezels: in remissie: hoog vezel (groente, fruit, volkoren) gunstig. Bij actieve ziekte/stenose: laag residu / laag vezel om obstructie te voorkomen
- Vet/zuivel: geen bewijs voor routinemijde vermijding, tenzij persoonlijke trigger (dieetdagboek)
- Voedingstekorten corrigeren: ijzer (IV bij actieve ziekte), B12 (terminale ileum resectie/ziekte), vit D, calcium, zink, foliumzuur
Leefstijl & adjunctieve therapieën
- Roken: beschermend voor CU (paradoxaal), slecht voor CdC → stoppen altijd aanbevolen (algehele gezondheid)
- Stressmanagement: mindfulness, CBT, yoga, hypnotherapie – verbetert kwaliteit van leven, vermindert symptom burden
- Beweging: 150 min/week matig – verbetert vermoeidheid, botkwaliteit, humeur
- Probiotica: E. coli Nissle 1917 (Mutaflor) bij CU remissieonderhoud, S. boulardii bij antibiotica-geassocieerde diarree. Geen standaard bij CdC.
- Curcuma (curcumine), boswellia, omega-3 (EPA/DHA 2-3 g/dag): adjunctief, kleine studies
- Cannabinoïden: symptomatisch (pijn, diarree, appetit), geen ziekte-modifierend bewijs
Monitoring & preventie
- Calprotectine stook (fecaal): niet-invasieve ziekteactiviteit marker (< 50-100 µg/g = remissie, > 250 = actief)
- Endoscopische controle: 6-12 maand na inductie, dan 1-3 jaarliks
- Darmkankerscreening: CU > 8-10 jaar pancolitis → jaarlijks chromo-endoscopie; CdC colitis → 1-2 jaarliks
- Vaccinaties: inaktiveerd OK, levend geatténueerd niet bij immunosuppressie
- Osteoporose preventie: vit D/calcium, bisfosfonaat bij corticosteroïde gebruik/laag BMD
Conclusie
IBD is een chronische, behandelbare aandoening. Doel: diepe remissie (klinisch + endoscopisch + histologisch) + voorkomen invaliditeit/kanker. Behandeling is gepersonaliseerd: fenotype, ernst, patiëntpreferenties, comorbiditeiten. Multidisciplinair team (gastroenteroloog, IBD-verpleegkundige, diëtist, psycholoog, chirurg) essentieel. Leefstijl en dieet zijn krachtige adjunctieven, geen vervanging voor medicatie.
Gezondheid en Ziekte © https://www.gezond.win
