Wat is de reumatoïde factor?

RF is een auto-antistof (meestal IgM) gericht tegen het Fc-deel van eigen IgG. Aanwezig bij ~70-80% reumatoïde artritis (RA), maar ook bij andere auto-immuunziektes, infecties, maligniteiten, en ~5-10% gezonde ouderen. Geen diagnostische test op zich – ondersteunt klinische diagnose.

Meetmethoden en referentiewaarden

Interpretatie van resultaten

Diagnostische waarde voor RA (2010 ACR/EULAR criteria)

• RF is 1 van 4 domeinen (samen met ACPA/anti-CCP, acute-fase reactanten, symptomen/synovitis)
• Anti-CCP (ACPA) is specifieker voor RA (specificiteit >95% vs RF ~85%) en voorspelt erosies beter
• RF + anti-CCP beide positief = hoge specificiteit voor RA
• Seronegatieve RA (RF-/ACPA-): klinische diagnose, echo/MRI synovitis bevestigend

Clinical context: wanneer RF aanvragen?

• Patiënt met ≥1 gezwollen gewricht, pijn >6 weken, stijfheid >1 uur, symmetrische verdeling, kleine gewrichten (MCP/PIP) → RA verdenking
• Differentiaaldiagnose: Sjögren (sicca + RF+), cryoglobulinemie, virale arthralgie, sarcoïdose
• Niet als screenings test in asymptomatische patiënten (lage PPV)

Monitoring bij bekende RA

• RF-titer correleert slecht met ziekteactiviteit (DAS28, SDAI, CDAI)
• Betere markers: CRP, ESR, klinische scores, echo/MRI synovitis
• RF kan dalen onder behandeling (DMARDs, biologica), maar normalisatie ≠ remissie

Praktische tips

• Altijd interpreteren in klinische context (anamnese, lichamelijk onderzoek, overige lab)
• Vraag lab voor hun specifieke referentiewaarden en eenheid
• Bij lage positieve RF: herhalen na 3-6 maanden als klinisch verdacht blijft
• Anti-CCP aanvragen bij RA-verdenking (specifieker, prognostischer)
• Huisarts: verwijzen naar reumatoloog bij klinisch verdenking RA, ongeacht RF

Conclusie

RF is een ondersteunende marker, geen gouden standaard. Normaal < 14-20 IU/mL. Hoog positief versterkt RA-diagnose, maar differentiaal is breed. Anti-CCP is superieur voor specificiteit. Klinische oordeel blijft leidend.