Sacrale zenuwschade (meestal L4-S3 zenuwwortels, vormend de n. ischiadicus) veroorzaakt de klassieke 'ischias': pijn uitstralend van rug/bil via achterzijde dij naar voet. Medisch: lumbosacrale radiculopathie. Oorzaken: hernia nuclei pulposi (HNP), spinale stenose, spondylolisthesis, piriformis syndroom, trauma, tumor, zwangerschap.
Symptomen (dermatomaal: L5/S1 meest frequent)
- Pijn: scherpe, schietende, brandende, 'elektrische' – van bil → dij → hiel/teen (S1) of grote teen (L5). Meestal eenzijdig.
- Paresthesie: tinteling, gevoelsverlies, 'mierenlopend' in voet/teen.
- Zwakte: dorsale extensie grote teen (L5), plantaire flexie voet (S1) – moeilijk op tonen/hielen lopen.
- Vergering: zitten, niesen/husten/perseveren (Valsalva), buigen, ochtendstijfheid.
- Verlichting: liggen, wandelen, extensie (McKenzie).
Rode vlaggen (Cauda Equina Syndroom – acute noodzaak)
- Perineale anästhesie (zadelgebied: anus, genitalia, binnen dijden).
- Urineverhouding / ongewild urineren / onvolledige ontleding.
- Bilaterale beenpijn/zwakte.
- Direct SEH / neurochirurg – operatie binnen 24-48u voor beste herstelkans.
Diagnostiek
- Neurologisch onderzoek: Lasegue (SLR), gekruiste Lasegue, krachttesten, reflexen (Achilles S1, patella L4), sensibiliteit.
- MRI lendenwervelkolom (goudstandaard): hernia, stenose, compressie, Modic veranderingen.
- EMG/ENG: bij onduidelijkheid, multiple niveaus, differentiaaldiagnose (perifere neuropathie).
Behandeling (stapsgewijs)
- Conservatief (6-12 weken): relative rust (geen bedrust!), pijnstilling (paracetamol + NSAID ± neuropathische pijnmedicatie: gabapentine/pregabaline/amitriptyline), fysiotherapie (McKenzie extensie, core stabilisatie, zenuwmobilisatie), epidurale corticosteroïde injectie (TFESI) bij radiculair pijn >6 weken.
- Chirurgisch (microdiscectomie/lumbar decompressie): bij Cauda Equina, progressieve parese, onhoudbare pijn ondanks adequate conservatieve therapie 6-12 weken, herniatie met sequestrum. Succes >85% beenpijnverlichting.
Preventie recidief
- Core-stabilisatie (plank, bird-dog, dead bug) 3x/week.
- Ergonomisch heffen (knieën buigen, load dichtbij lichaam).
- Geen langdurig zitten – sta op elke 30 min.
- Gezond gewicht, rookstop (roken = discusdegeneratie).
- Kwaliteit matras/kussen (ondersteuning lordose).
