Wat is een speculum?

Medisch instrument om een lichaamsopening (vagina, neus, oor, anus) te dilateren voor inspectie of ingreep. Gemaakt van metalen (roestvrij staal) of kunststof (eenmalig).

Vaginale specula: de drie hoofdtypen

1. Pederson-speculum

• Smalle, platte bladen.
• Ontworpen voor vrouwen met smalle vaginale introitus: nullipara's, oudere vrouwen, na traumatische ervaringen, vaginismus.
Minder ongemak, betere visualisatie cervix bij smalle toegang.
• Metaal (herbruikbaar, gesteriliseerd) of kunststof (eenmalig).

2. Graves-speculum

• Werdere, meer gebogen bladen.
• Standaard voor routinematige speculumonderzoek bij seksueel actieve vrouwen (wijdere introitus).
• Formaten: small, medium, large.
• Ook in metaal en kunststof.

3. Pediatrisch speculum

• Korter, smaler dan Pederson.
• Voornamelijk voor niet-vaginale toepassingen (bijv. neus, oor) of zeer zeldzame pediatricus gynaecologische indicaties.
• Niet standaard voor vaginale inspectie bij kinderen – kan traumatisch zijn, hymen strekken. Kinderarts/gynaecoloog kiest alternatieven (inspectie zonder speculum, narcose, MRI).

Nasale specula

• Handvat met twee bladen die de neusgaten openhouden.
• Metaal (herbruikbaar, duur, steriliseren) of kunststof (eenmalig, hygiënisch, praktisch voor SEH/spoed).
• Alleen verkrijgbaar via medische groothandel.

Keuze & hygiëne

• Keuze hangt af van anatomie, indicatie, patiëntcomfort, artsvoorkeur.
• Metaal: duurzaam, ecologisch, maar sterilisatie vereist (tijd, kosten, risico op schade).
• Kunststof (eenmalig): steril, direct klaar, geen sterilisatie, meer afval. Standaard in veel praktijken.
• Altijd watergebaseerd lubricant op bladen – vermindert wrijving/pijn.

Het speculum is een essentieel, simpel instrument. Goede communicatie, toestemming, ontspanning en juiste maat maken het onderzoek bearable.