Het staartbeen (coccyx) is het rudimentaire staartbot (3-5 samengegroeide wervels) aan het einde van de wervelkolom. Goed beschermd, maar kwetsbaar voor directe val op zitbotten of traumatische bevalling. Breuken zijn zeldzaam; vaker: prekkeling, luxatie, kneuzing.
Diagnostiek
- Anamnese: val, direct pijn bij zitten/opstaan, defecatie, seks.
- Palpatie: drukpijn coccyx, eventueel mobiliteit tasten (rektale toets).
- Röntgen: lateraal/AP staartbeen (kan breuk/luxatie tonen, maar niet altijd).
- MRI/CT: bij onduidelijkheid, vermist letsel, tumorverdacht.
Behandeling (conservatief = 99%)
- Rust & activiteitsaanpassing: vermijd langdurig zitten, harde stoelen. Cirkelkussen/staartbeenkussen (donut/wedge) – verdeelt druk.
- Pijnstilling: paracetamol 1g 4x/dag + NSAID (ibuprofen/naproxen) 1-2 weken. Topicaal: diclofenac/ketoprofene gel.
- Stoltgangregulatie: vezels (psyllium, linzaad), hydratatie (2-3L), beweging → zachte ontlasting. Vermijd persen.
- Fysiotherapie: bekkenbodemontspanning, manuele therapie coccyx/sacrum, H/W therapie.
- Injecties: corticosteroïde + lokaal anesthetisch in coccygeaal gebied (onder fluoro/echo) – 50-70% tijdelijke verlichting. Ganglion impar blokkade (refractair).
Hersteltijd
- Kneuzing: dagen - 2 weken.
- Breuk/luxatie: 4-12 weken (kraakbeen herstelt langzaam).
- Chronische coccydynie (>3 mnd): 10-20% → multidisciplinary pijnteam.
Chirurgie (coccygectomie) – laatste redmiddel
- Indicatie: refractaire pijn >6-12 mnd, bewzen instabiliteit/luxatie, tumor.
- Risico's: wondinfectie (perineum), wound dehiscence, blijvende pijn (15-30%), sfincterstoornissen.
- Resultaat: 70-80% significante verbetering, maar lang herstel (3-6 mnd).
Zelfzorg tips
- Zitkussen altijd meenemen (werk, auto, restaurant).
- Wisselstandig zitten/staaen/lopen (elke 20-30 min).
- Warme baden / zak (spierontspanning).
- Goede houding: licht vooroverbuigen bij zitten vermindert coccyx-druk.
